پژوهش‌های کیفی در برنامه درسی

چکیده پژوهش حاضر با هدف بازشناسی برنامه درسی پوچ دوره ابتدیی و دلایل آن بر اساس دیدگاه خبرگان انجام گرفت . روش پژوهش کیفی است و با استفاده از مصاحبه نیمه ساختارمند دیدگاه متخصصان برنامه درسی بررسی شد.ازتحلیل محتوای کیفی اطلاعات حاصل ازنظرات متخصصان10 مقوله اصلی و 20 درون مایه فرعی به دست آمد. مقوله های اصلی شامل مقوله مرگ و روح، مقوله توجه به سواد عاطفی، دنیای کار،سواد قومی، بحران ها،مولفه موسیقی، سواد رسانه ای، مولفه اعتیاد می باشد. علاوه بر این نتایج نشان داد که برخی از مولفه ها گرچه به عنوان ضرورت های عصری محسوب می شوند، اما بدلیل کم توجی سیستم آموزشی، برنامه ریزان و نویسندگان کتب درسی، همچنان مورد غفلت هستند در حالی که برخی از مولفه ها نیز، مطابق با ارزشهای مورد قبول نظام و سیستم اعتقادی کشور اجازه ورود به برنامه درسی را ندارند. باتوجه به تغییرات و تحولات اخیر و لزوم آشنایی دانش آموزان با مهارت ها ومولفه های اساسی متناسب با آن، لازم و ضروری است که مقوله های مهم اما جامانده در برنامه درسی دوره ابتدایی بازشناسایی شده و پس از واکاوی و نیازسنجی برای برنامه ریزان نظام آموزشی مشخص شود.

چکیده این پژوهش با هدف دستیابی به درک بهتر از تجربیات زیسته دانش‌آموز فلج‌مغزی در رابطه با برنامه درسی مدارس عادی، به روش پدیدارشناسی تفسیری انجام شده است. مکان اجرای پژوهش پبش‌رو، دبستان پسرانه فلسطین یک، واقع در منطقه پانزده شهر تهران بوده است. دانش‌آموز تحت مطالعه در پژوهش حاضر، به روش مطالعه موردی و سایر مشارکت‌کنندگان این پژوهش، به‌صورت هدفمند انتخاب شدند. مشارکت‌کنندگان این پژوهش، علاوه بر دانش‌آموز فلج‌مغزی، پدر و مادر دانش‌آموز، همکلاسی‌های منتخب وی، معلم امسال و معلم دو سال قبل، خود پژوهشگر به‌عنوان معلم سال قبل، درمانگر دانش‌آموز و یک معلم متخصص می‌باشند. تحلیل محتوای متون حاصل از مصاحبه‌های کیفی نیمه‌ساختاریافته، به روش پیشنهادی ون‌منن (1990)، در طی سه مرحله خوانش کل‌نگر، خوانش انتخابی، و خوانش تفصیلی، انجام شد. یافته‌های تحقیق حاضر نشان می‌دهد تحصیل دانش‌آموز فلج‌مغزی در مدارس عادی از یک سو موجب توسعه مهارت‌های اجتماعی، تقویت اعتماد‌به‌نفس و شکل‌گیری خودپنداره مثبت می‌شود، اما از سوی دیگر با چالش‌های جدی مانند کمبود امکانات فیزیکی مناسب، نبود نیروهای متخصص و انعطاف‌ناپذیری برنامه‌های درسی مواجه است. یافته‌ها حاکی از آن است که برنامه درسی رسمی پاسخگوی نیازهای ویژه این دانش‌آموزان نیست، درحالی‌که برنامه درسی پنهان می‌تواند فرصت‌های ارزشمندی برای رشد اجتماعی ایجاد کند. همچنین معلمان عادی، علی‌رغم تمایل به کمک، به دلیل کمبود دانش تخصصی و تراکم بالای کلاس‌ها قادر به ارائه حمایت مؤثر نمی‌باشند.

چکیده پژوهش حاضر، به منظور طراحی الگوی بین‌المللی‌سازی برنامه‌ درسی آموزش عالی ایران در زیست‌بوم ایرانی، با بهره‌گیری از روش کیفی نظریۀ داده بنیاد و رویکرد سیستماتیک (نظام‌مند)، انجام شده است. شرکت‌کنندگان پژوهش حاضر را اساتید و پژوهشگران دانشگاه‌های دولتی تشکیل می‌دادند که تعداد 15 نفر از میان آن‌ها به صورت هدفمند جهت انجام مصاحبه عمیق انتخاب شدند و مصاحبه‌ها تا آنجا ادامه یافت که داده‌ها به اشباع نظری رسید. جهت تجزیه و تحلیل داده‌های کیفی از کدگذاری باز، محوری و انتخابی استفاده شد. نتایج منجر به شناسایی 863 گزاره مفهومی اولیه با 38 مقوله فرعی و29 گزاره مقوله‌ای اصلی در قالب ابعاد شش‌گانه الگوی پارادایمی شامل موجبات علّی (4 مقوله: 1) ضرورت حفظ فرهنگ بومی در مقابل جهانی‌سازی، 2) ضرورت حفظ و ارتقاء جایگاه دانشگاه در عرصۀ بین‌الملللی‌سازی، 3) تأثیرات تغییرات و تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی و 4) تغییر در تمایلات دانشجویان )؛ پدیده اصلی (ظرفیت‌سازی برای حضور اثربخش دانشگاه در محیط بین‌المللی در حال تغییر)؛ راهبردها (8 مقوله: 1) صلاحیت‌ها و شایستگی‌های برنامه‌ریزان برنامه درسی بین‌المللی، 3) هدف‌های برنامه درسی بین‌المللی، 4) محتوای برنامه درسی بین‌المللی، 5) سازماندهی میان‌رشته‌ای، 6) آموزش برنامه درسی بین‌المللی، 7) ارزشیابی برنامه درسی بین‌المللی، و 8) تسهیل‌کننده‌ها)؛ ویژگی‌های زمینه‌ای ( 3 مقوله: 1) محدودیت‌های مالی، 2) محدودیت‌های نیروی انسانی، 3) محدودیت‌های اداری-سازمانی)؛ شرایط محیطی(5 مقوله: 1) مسائل و مشکلات ارزشی، 2) مسائل و مشکلات مربوط به اموار اداری و مدیریتی دانشگاه، 3) مسائل و مشکلات مربوط به اساتید، 4) مسائل و مشکلات مربوط به دانشجویان، 5) مسائل و مشکلات مربوط به تدوین برنامه درسی بین‌المللی)؛ پیامد (8 مقوله: 1) دستاوردهای فرادانشگاهی، 2) دستاوردهای مدیریتی، 3) دستاوردهای فناورانه، 4) دستاوردهای پژوهشی، 5) دستاوردهای آموزشی، 6) توسعه حرفه‌ای اساتید، 7) توسعه شایستگی‌های دانشجویان، و 8) دستاوردهای فرهنگی)، شناسایی و روابط بین آن‌ها در قالب الگو پارادایمی ترسیم و ارائه شد.  

چکیده پژوهش حاضر به تحلیل انتقادی نظریه برنامه‌درسی تربیت معلم ورت والاس چارترز، یکی از پیشگامان برنامه‌ریزی درسی، با استفاده از روش تحلیل فعالیت می‌پردازد. چارترز چارچوبی علمی و سیستماتیک برای طراحی برنامه‌های درسی تربیت معلم ارائه کرد که بر انطباق آموزش با نیازهای حرفه‌ای، اجتماعی و اقتصادی تأکید دارد. این مطالعه ابتدا اصول فلسفی، متافیزیکی و آموزشی نظریه چارترز را بررسی کرده و سپس با تحلیل انتقادی، رویکرد او را با سیستم‌های آموزشی بوروکراتیک و بازار آزاد مقایسه می‌کند. یافته‌های به‌روز شده نشان می‌دهند که اگرچه رویکرد چارترز به دلیل استانداردسازی و کارایی، انسجام آموزشی را تقویت می‌کند، اما محدودیت‌هایی در پرورش خلاقیت و تفکر انتقادی ایجاد می‌کند. در مقابل، سیستم بازار آزاد با تأکید بر انعطاف‌پذیری و پاسخگویی به نیازهای محلی، می‌تواند خلاقیت را تقویت کند، اما ممکن است به نابرابری آموزشی و کاهش عمق علمی منجر شود. این پژوهش با هدف ارزیابی کاربردپذیری نظریه چارترز در پاسخ به نیازهای آموزشی معاصر، بر ضرورت تلفیق استانداردسازی بوروکراتیک با انعطاف‌پذیری بازار آزاد تأکید دارد تا برنامه‌های درسی تربیت معلم هم منسجم و هم پاسخگو به نیازهای متنوع باشند.

چکیده کتاب‌های درسی ظرفیت بالقوه‌ای در جهت ارتقای انگیزه پیشرفت دانش‌آموزان دارند. با توجه به اهمیت ریاضی در برنامه درسی، هدف پژوهش حاضر، تحلیل محتوای کتاب‌های درسی ریاضی دوره اول متوسطه از منظر توجه به مؤلفه‌های انگیزه پیشرفت بر اساس دیدگاه هرمنس بود. این پژوهش از نوع توصیفی و با روش تحلیل محتوا انجام شده است. جامعه آماری این پژوهش کتاب‌های ریاضی دوره اول متوسطه بودند. تمامی محتوای کتاب‌های ریاضی دوره اول متوسطه چاپ 1403، در این پژوهش مورد تحلیل و بررسی قرار گرفتند. واحد ثبت شامل جملات درس‌ها، تمرین‌ها، کار در کلاس‌ها و فعالیت‌ها بود. برای تحلیل، از فهرست وارسی بر اساس ده مؤلفه انگیزه پیشرفت هرمنس و برای پایایی ابزار از تکنیک اجرای مجدد استفاده شد. تحلیل با استفاده از آمار توصیفی و روش آنتروپی شانون انجام پذیرفت. نتایج پژوهش نشان داد که مولفه‌هایی نظیر «مقاومت طولانی در مواجهه با تکالیف با سطح دشواری متوسط» و «تمایل به اعمال تلاش مجدد در انجام تکالیف نیمه تمام» در تمامی کتاب‌ها جزو مولفه‌ها با ضریب اهمیت بالا بودند. در مقابل، مؤلفه‌هایی مانند «توجه به ملاک شایستگی در انتخاب دوست و همکار»، «رفتار مخاطره‌آمیز پایین» از ضریب اهمیت پایینی برخوردار بودند. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که علی‌رغم توجه مولفان به مولفه‌های انگیزه پیشرفت، توزیع مؤلفه‌های انگیزه پیشرفت در محتوای کتاب‌ها یکنواخت نبوده و نیاز به تقویت برخی مؤلفه‌ها وجود دارد. پیشنهاد می‌شود مؤلفان کتاب‌های درسی و برنامه‌ریزان آموزشی، با بهره‌گیری از ظرفیت‌های درس ریاضی، به تقویت انگیزه پیشرفت دانش‌آموزان از جنبه‌های مختلف توجه بیشتری مبذول نمایند.

چکیده معلمان برای اثربخش بودن تدریس خود باید بر دانش و مهارت‌های موردنیاز جهت دستیابی به اهداف آموزشی و تربیتی آگاهی و تسلط داشته باشند تا در زمان مناسب و به شیوه‌ای مطلوب به‌کارگیرند. این پژوهش با هدف بررسی و شناسایی مؤلفه‌های تدریس تحول‌آفرین معلمان دوره‌ی ابتدایی انجام شده است. روش پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از حیث گردآوری داده‌ها، از نظر تحقیقی کیفی و از نوع پدیدارشناسی بود؛ به همین منظور از بین معلمان و راهبران آموزشی دارای تجارب کافی در زمینه تدریس مقطع ابتدایی آموزش ‌و پرورش شهرستان کرج تا رسیدن به اشباع اطلاعات 21 نفر از آن‌ها به شیوه نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و در مصاحبه‌های نیمه ساختاریافته شرکت کردند. گفتگوها با کسب اجازه از افراد ضبط و روی کاغذ پیاده شد و با استفاده از روش کلایزی، جملات و عبارات مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفتند. یافته‌های پژوهش در قالب 4 مفهوم و 9 مفهوم فرعی یعنی: 1-روابط انسانی (شامل معلم با دانش‌آموز، رسانه و خانواده، مدرسه و والدین)، 2-شایستگی‌های حرفه‌ای (شامل مهارت‌های تدریس و دانش حرفه‌ای)، 3- شایستگی‌های عمومی (شامل ویژگی‌های شخصیتی، مهارتی) و 4- باورها و نگرش‌ها (شامل اخلاقی- ارزشی، روان‌شناختی) ارائه گردید. با توجه به یافته‌های پژوهش پیشنهاد می‌شود تصمیم-گیرندگان نظام آموزشی، دوره‌های ضمن خدمت مناسبی برای تدریس اثربخش معلمان ابتدایی از نظر روابط انسانی، شایستگی‌های تدریس، ویژگی‌های اخلاقی و روان‌شناسی طراحی و اجرا کنند، تا با بازاندیشی در آموزش و تدریس خود، به بعد شاگرد پروری و مؤلفه‌های تدریس تحول‌آفرین توجه کنند.