پژوهش‌های کیفی در برنامه درسی

چکیده این پژوهش ساختار برنامه درسی دوره دوم متوسطه در ایران، فنلاند، آلمان و انگلستان را مقایسه کرده است تا از خلال تفاوت‌ها و شباهت‌های ساختاری، اصولی برای بازآرایی برنامه درسی دوره متوسطه نظری ایران در چارچوب دیپلم جامع به دست دهد. پژوهش با رویکرد کیفی، طرح تطبیقی چندموردی و روش چهارمرحله‌ای بردی انجام شد و داده‌ها در چهار گام توصیف، تفسیر، هم‌جواری و مقایسه بررسی شدند. انتخاب کشورها هدفمند بود و بر تفاوت آنها از نظر میزان تمرکز، شیوه تخصص‌یابی و دامنه انتخاب دانش‌آموز استوار شد. پیکره پژوهش را ۲۳ سند رسمی و معتبر برنامه درسی، مقررات دوره، ارزشیابی و گواهی پایان دوره تا پایان تیر ۱۴۰۵ تشکیل داد. داده‌ها با تحلیل چارچوبی و کدگذاری دومرحله ای در هشت بعد سازمان یافتند. حاصل مقایسه، چهار الگوی متمایز بود. ساختار رشته‌محور و متمرکز در ایران، ساختار واحدمحور و تلفیقی در فنلاند، ساختار حوزه‌محور و متعادل در آلمان و ساختار مدرک‌محور و انتخابی در انگلستان. مهم‌ترین تفاوت‌ها به گستره هسته مشترک، زمان آغاز تخصص‌یابی، امکان تغییر مسیر، اختیار محلی، نقش هدایت و نسبت ارزشیابی مدرسه‌ای با گواهی بیرونی مربوط بود. برآیند یافته‌ها به صورت چارچوب هسته ـ تمرکز ـ انتخاب برای ایران صورت‌بندی شد. چارچوبی که هسته عمومی پایدار، تمرکز تدریجی، انتخاب هدایت‌شده، دروس جبرانی و تکمیلی، برنامه شخصی، پروژه میان‌رشته‌ای و ارزشیابی چندمنبعی را در کنار هم قرار می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد دیپلم جامع لزوماً به معنای حذف تخصص نیست. مسئله اصلی، ایجاد رابطه‌ای نفوذپذیر و عادلانه میان یادگیری مشترک، تعمیق انتخابی و امکان اصلاح مسیر است.