نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه علوم تربیتی،دانشگاه پیام نور،تهران،ایران

10.22054/qric.2025.84182.401

چکیده

این پژوهش با هدف ارزیابی کتاب‌های درسی دوره متوسطه دوم رشته علوم انسانی از نظر توجه به حوزه‌های سواد فناورانه انجام شده است. روش پژوهش توصیفی از نوع تحلیل محتوای کمی بود و جامعه آماری شامل کلیه کتاب‌های درسی دوره متوسطه دوم رشته علوم انسانی بوده است که با توجه به محدودیت جامعه آماری، نمونه‌گیری انجام نشده و همه کتاب‌های درسی این دوره بررسی شده است. ابزار اندازه‌گیری، چک لیست تحلیل محتوای محقق ساخته بوده که روایی آن مورد تأیید کارشناسان و صاحبنظران بوده و پایایی آن با روش اندازه‌گیری مجدد 93 درصد محاسبه شده است. شیوه پردازش داده‌ها بر اساس روش آنتروپی شانون بوده است. یافته‌های پژوهش بیانگر این است که در کتاب‌های درسی دوره دوم متوسط رشته علوم انسانی، در مجموع 152 مرتبه به حوزه‌های سواد فناورانه توجه شده است. در این دوره تحصیلی به ترتیب به حوزه‌های «سواد فرهنگی فناوری» با 48 فراوانی(6/31درصد)، «تاریخ فناوری» با 41 فراوانی (27درصد)، توجه بیشتر و به حوزه‌های «سواد انتقادی فناوری» با 26 فراوانی(1/17درصد)، «اخلاق فناوری» با 21 فراوانی(8/13درصد)، «آینده‌شناسی فناوری» با 16 فراوانی(5/10درصد) توجه کمتری مبذول شده است. از نظر شاخص ضریب اهمیت حوزه‌های «اخلاق فناوری» و «آینده شناسی فناوری» دارای ضریب اهمیت پایینی بوده و پراکندگی مناسبی در کتاب‌های درسی نداشته‌اند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

تحلیل محتوای کتاب‌های درسی دوره متوسطه دوم رشته علوم انسانی از نظر توجه به سواد فناورانه

نویسنده [English]

  • sirous mahmoudi

Department of educational science, Payame Noor Unvierstiy,Tehran,Iran

چکیده [English]

Content analysis of high school textbooks in the humanities field in terms of attention to technological literacy
This study aimed to evaluate the second year high school textbooks in the humanities field in terms of their attention to technological literacy areas. The research method was a descriptive quantitative content analysis type and the statistical population included all the second year high school textbooks in the humanities field. Due to the limitations of the statistical population, sampling was not carried out and all the textbooks of this course were examined. The measurement tool was a researcher-made content analysis checklist, whose validity was confirmed by experts and experts, and its reliability was calculated as 93% with the re-measurement method. The data processing method was based on the Shannon entropy method. The research findings indicate that in the second year high school textbooks in the humanities field, attention was paid to technological literacy areas a total of 152 times. In this academic year, more attention has been paid to the areas of "Cultural Literacy of Technology" with a frequency of 48 (31.6%), "History of Technology" with a frequency of 41 (27%), and less attention has been paid to the areas of "Critical Literacy of Technology" with a frequency of 26 (17.1%), "Ethics of Technology" with a frequency of 21 (13.8%), and "Futurology of Technology" with a frequency of 16 (10.5%).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Technological literacy
  • textbooks
  • content analysis
  • technological ethics
آذر، عادل(1380).بسط و توسعه روش آنتروپی شانون برای پردازش داده ها در تحلیل محتوا، فصلنامه علمی پژوهشی دانشگاه الزهرا،سال 11(37)، 17-1.
ادیب، یوسف و همکاران(1395). ارزیابی میزان توجه به «سواد فناورانه» در آموزش و پرورش عمومی»، نشریه آموزش و ارزشیابی، 9(35)، 154-125.
پزشکیان، بهنام(1390). نقش کتب درسی علوم پایه دوره متوسطه نظری در پرورش سواد فناورانه از دیدگاه دبیران شهر تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد  دانشکده روانشناسی، گروه علوم تربیتی، دانشگاه آزاد تهران.
رفیعی‍نیا،لیلا(1401) بررسی میزان برخورداری معلمان از سواد فناورانه و  و به کارگیری آن در آموزش درس علوم در مقطع ابتدایی شهر سرعین، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته برنامه درسی،گروه علوم تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل.
سراجی، فرهاد؛ خاوری، سمیه(1395). سواد فناورانه دانش‍آموزان و دبیران: تحلیلی بر تفاوت دو نسل، دو فصلنامه پژوهش‍های جامعه شناسی معاصر، 5(9)،52-31.
سعدی‍پور، اسماعیل.(1399). روش‌های تحقیق در روان شناسی و علوم تربیتی. تهران: نشر دوران، چاپ دهم
شورای عالی آموزش و پرور ش(1391). سند ملی برنامه درسی، تهران: وزارت آموزش و پرورش.
عزتی، محمدرضا؛ امام جمعه، محمدرضا و احمدی، غلامعلی (1390). مقایسة برنامه درسى آموزش حرفه و فن دوره راهنمایى تحصیلى در ایران با دروس مشابه در چهار کشور دیگر(آمریکا، کانادا، نوآوری‍های آموزشی، پاکستان و مراکش)، نوآوریهای آموزشی، 9(4):91-68.
علاقه‍مندان، جعفر(1380). مفهوم آموزش فناوری در آموزش عمومی، نوآوریهای آموزشی1(1)، 66-59.
قاسمی، حمید(1400). مرجع پژوهش، تهران: انتشارات اندیشه آرا
کوهستانی‍نژاد، آذردخت؛ اباذری، زهرا؛ میرحسینی،زهره(1397). سواد فناوری معلمان در سند برنامه درسی ملی آموزش وپرورش حوزه تربیت و یادگیری کار و فناوری، فنآوری آموزش، 12(2)،159-149.
ولی‍زاده، فاطمه(1393) در پژوهشی با عنوان «تحلیل محتوای کتاب‍های علوم تجربی دوره ابتدایی از نظر توجه به مهارت‍های سواد فناورانه، پایان نامه کارشناسی ارشد گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه شهید باهنر کرمان.