تحلیل محتوای کتاب‌های درسی دوره متوسطه دوم رشته علوم انسانی از نظر توجه به سواد فناورانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه علوم تربیتی،دانشگاه پیام نور،تهران،ایران

چکیده
این پژوهش با هدف ارزیابی کتاب‌های درسی دوره متوسطه دوم رشته علوم انسانی از نظر توجه به حوزه‌های سواد فناورانه انجام شده است. روش پژوهش توصیفی از نوع تحلیل محتوای کمی بود و جامعه آماری شامل کلیه کتاب‌های درسی دوره متوسطه دوم رشته علوم انسانی بوده است که با توجه به محدودیت جامعه آماری، نمونه‌گیری انجام نشده و همه کتاب‌های درسی این دوره بررسی شده است. ابزار اندازه‌گیری، چک لیست تحلیل محتوای محقق ساخته بوده که روایی آن مورد تأیید کارشناسان و صاحبنظران بوده و پایایی آن با روش اندازه‌گیری مجدد 93 درصد محاسبه شده است. شیوه پردازش داده‌ها بر اساس روش آنتروپی شانون بوده است. یافته‌های پژوهش بیانگر این است که در کتاب‌های درسی دوره دوم متوسط رشته علوم انسانی، در مجموع 152 مرتبه به حوزه‌های سواد فناورانه توجه شده است. در این دوره تحصیلی به ترتیب به حوزه‌های «سواد فرهنگی فناوری» با 48 فراوانی(6/31درصد)، «تاریخ فناوری» با 41 فراوانی (27درصد)، توجه بیشتر و به حوزه‌های «سواد انتقادی فناوری» با 26 فراوانی(1/17درصد)، «اخلاق فناوری» با 21 فراوانی(8/13درصد)، «آینده‌شناسی فناوری» با 16 فراوانی(5/10درصد) توجه کمتری مبذول شده است. از نظر شاخص ضریب اهمیت حوزه‌های «اخلاق فناوری» و «آینده شناسی فناوری» دارای ضریب اهمیت پایینی بوده و پراکندگی مناسبی در کتاب‌های درسی نداشته‌اند.

کلیدواژه‌ها


آذر، عادل(1380).بسط و توسعه روش آنتروپی شانون برای پردازش داده ها در تحلیل محتوا، فصلنامه علمی پژوهشی دانشگاه الزهرا،سال 11(37)، 17-1.
ادیب، یوسف و همکاران(1395). ارزیابی میزان توجه به «سواد فناورانه» در آموزش و پرورش عمومی»، نشریه آموزش و ارزشیابی، 9(35)، 154-125.
پزشکیان، بهنام(1390). نقش کتب درسی علوم پایه دوره متوسطه نظری در پرورش سواد فناورانه از دیدگاه دبیران شهر تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد  دانشکده روانشناسی، گروه علوم تربیتی، دانشگاه آزاد تهران.
رفیعی‍نیا،لیلا(1401) بررسی میزان برخورداری معلمان از سواد فناورانه و  و به کارگیری آن در آموزش درس علوم در مقطع ابتدایی شهر سرعین، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته برنامه درسی،گروه علوم تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل.
سراجی، فرهاد؛ خاوری، سمیه(1395). سواد فناورانه دانش‍آموزان و دبیران: تحلیلی بر تفاوت دو نسل، دو فصلنامه پژوهش‍های جامعه شناسی معاصر، 5(9)،52-31.
سعدی‍پور، اسماعیل.(1399). روش‌های تحقیق در روان شناسی و علوم تربیتی. تهران: نشر دوران، چاپ دهم
شورای عالی آموزش و پرور ش(1391). سند ملی برنامه درسی، تهران: وزارت آموزش و پرورش.
عزتی، محمدرضا؛ امام جمعه، محمدرضا و احمدی، غلامعلی (1390). مقایسة برنامه درسى آموزش حرفه و فن دوره راهنمایى تحصیلى در ایران با دروس مشابه در چهار کشور دیگر(آمریکا، کانادا، نوآوری‍های آموزشی، پاکستان و مراکش)، نوآوریهای آموزشی، 9(4):91-68.
علاقه‍مندان، جعفر(1380). مفهوم آموزش فناوری در آموزش عمومی، نوآوریهای آموزشی1(1)، 66-59.
قاسمی، حمید(1400). مرجع پژوهش، تهران: انتشارات اندیشه آرا
کوهستانی‍نژاد، آذردخت؛ اباذری، زهرا؛ میرحسینی،زهره(1397). سواد فناوری معلمان در سند برنامه درسی ملی آموزش وپرورش حوزه تربیت و یادگیری کار و فناوری، فنآوری آموزش، 12(2)،159-149.
ولی‍زاده، فاطمه(1393) در پژوهشی با عنوان «تحلیل محتوای کتاب‍های علوم تجربی دوره ابتدایی از نظر توجه به مهارت‍های سواد فناورانه، پایان نامه کارشناسی ارشد گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه شهید باهنر کرمان.