نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جامعه شناسی دانشگاه گیلان

2 عضو هئیت علمی دانشگاه پیام نور

3 دانشجوی دکتری جامعه شناسی دانشگاه خوارزمی

چکیده

هدف پژوهش حاضر شناسایی الگوهای مختلف اقتدار معلمان و تحلیل کیفی نسبت آن با عملکرد (کمی-کیفی) تحصیلی دانش‌آموزان است. پژوهش با روش کیفی –گراندد تئوری یا روش نظریه بنیادی- با کاربست روش نمونه‌گیری هدف‌مند و نظری و با استفاده از تکنیک مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با 32 دانش-آموزان پسر مقطع متوسطه دوره اول، (هفتم و هشتم) انجام گرفته‌است. تحلیل داده‌ها با رویکرد «استراوس و کوربین» و با استفاده از سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت گرفت و 206 مفهوم، 45 مقوله و 14 مقوله محوری شناسایی شدند. یافته‌ها و مدل پارادایمی پژوهش نشان می‌دهد شرایط علی به-وجود آمدن الگوهای اقتدار معلمان عبارتند از: «نحوه تدریس معلم»، «شیوه ارتباط و تعامل معلم با دانش-آموزان»، «اخلاق‌مندی معلم» و «نحوه کنترل کلاس». زمینه شکل‌گیری پدیده، «بستر خانواده» و «فضای حاکم بر مدرسه» بود. «گروه دوستان»، «رفتارهای غیرکلامی معلم» و «احساس کلی دانش‌آموزان نسبت به معلم» از جمله مقولات بدست آمده بودند که بر پدیده اثر (مداخله‌گر) می‌گذاشتند. دانش‌آموزان دو نوع راهبرد «پذیرش» و «مقاومت» را در مقابل رفتار و کنش‌های معلمان، اتخاذ کرده‌ بودند. «ارزشیابی کمی»، «اشتیاق یا عدم اشتیاق به درس و کلاس» و «تداوم یادگیری» از مقولات پیامدی پژوهش به شمار می‌روند و در نهایت، مقوله هسته‌ تحقیق با عنوان «الگوهای اقتدار معلمان» با سه نوع «الگوی استبدادی، رسمی و دموکراتیک» شناسایی شد. نتیجه: الگوی اقتدار دموکراتیک معلمان می‌تواند عملکرد کمی و کیفی مطلوبی برای دانش‌آموزان به ارمغان بیاورد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Typology of teachers' authority patterns and qualitative analysis of its relationship with students' academic performance based on the grounded theory method

نویسندگان [English]

  • Sirwan Mahmoudi 1
  • Alireza Ghorbani 2
  • Hana Ebrahimpour 3

1 Ph.D Student of Sociology Gilan University

2 Member of the academic staff of Payam Noor Universityu

3 Ph.D student of Sociology , Kharazmi University

چکیده [English]

The main aim of this study was to identify different patterns of teachers' authority and qualitatively analyze its relationship with students' quantitative-qualitative academic performance.The research was conducted with a qualitative method and with a grounded theory approach, as well as with a purposive and theoretical sampling method and using a semi-structured interview technique with 32 secondary schoolboys, (7th and 8th grade).Data analysis was done with the "Strauss and Corbin" approach, using three stages of open, axial, and selective coding and 206 concepts, 45 categories and 14 main categories were identified.The findings and the paradigm model of the research show that the causal conditions for the emergence of teachers' authority patterns were: "teacher's teaching method", "teacher's communication and interaction method with students", "teacher's morality" and "class control method”. The context of the formation of the phenomenon was "the family context" and " dominant circumstances on school". "Group of friends","non-verbal behavior of the teacher" and "the general feeling of the students towards the teacher" were among the categories obtained that had an interfering effect on the phenomenon. Students had adopted two types of strategies "acceptance" and "resistance" in front of teachers' behavior and actions."Quantitative evaluation", "enthusiasm or lack of enthusiasm for lessons and classes" and "continuing learning" are among the consequent categories of the research.Finally, the core category of the research titled "teachers' authority patterns" was identified with three types of "authoritarian, formal and democratic patterns".Result: The model of democratic authority of teachers can bring good quantitative and qualitative performance for students.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Authority
  • Teachers' authority patterns
  • Academic performance
  • Students
آوتویت، ویلیام و تام باتامور. (1392). فرهنگ علوم اجتماعی قرن بیستم. ترجمۀ حسن چاوشیان. تهران: نشر نی.
اشتراوس، آنسلم و جولیت کوربین. (1392). مبانی پژوهش کیفی، ترجمه؛ ابراهیم افشار، تهران، نشر نی.
اشتراوس، آنسلم و جولیت کوربین. (1393). اصول روش تحقیق کیفی: نظریهی مبنایی رویهها و شیوۀها. ترجمۀ بیوک محمدی. تهران: انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
اسکات، دابلیو. ریچارد و جرالد اف. دیویس. (1394). سازمانها و سازماندهی. ترجمۀ سیدرضا سیدجوادین و بهروز پورولی و الهام جمالی‍پویا. تهران: انتشارات مروارید.
الیوت، آنتونی و برایان ترنر. (1393). برداشتهایی در نظریهی اجتماعی معاصر. ترجمۀ فرهنگ ارشاد. تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.
ایزدی، صمد و رجبعلی محمدزاده ادملایی. (1386). «بررسی رابطۀ‍ی سبک‍های یادگیری، ویژگی‍های شخصیتی و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان». دوماهنامه علمی-پژوهشی دانشور رفتار دانشگاه شاهد، 14(27)، 28-15. https://tlr.shahed.ac.ir/article_2182.html
پورجمشیدی، مریم. (1395). توانایی پیش‍بینی ترجیحات تعامل براساس سبکهای یادگیری دانشجویان دوره‍های آموزش مبتنی بر وب. فصلنامه روانشناسی تربیتی، 12(39)، 197-175.
https://doi.org/10.22054/jep.2016.4123
توسلی، غلامعباس. (1387). جامعه‌شناسی و آموزش و پرورش. تهران: نشر علم.
حاجی‌تبارفیروزجایی، محسن. (1399). مدیریت کلاس درس به عنوان مؤلفه ای از مدیریت مدرسه: پیش بینی عملکرد و سرزندگی تحصیلی دانش آموزان، فصلنامه مدیریت مدرسه، 8(4)، 49-28. https://doi.org/https://doi.org/10.34785/J010.2021.123
رنجگر، بایرامعلی، میرهاشمی، مالک و پاشاشریفی، حسن (1400). فراتحلیل تأثیر عوامل فردی، آموزشگاهی و خانوادگی در عملکرد و افت تحصیلی دانش‌آموزان دبیرستانی، پژوهش در نظام‌های آموزشی، 15(54)، 32-19.
https://dorl.net/dor/20.1001.1.23831324.1400.15.54.2.8
سنت، ریچارد. (1391). اقتدار، ترجمه؛ باقر پرهام، تهران: پردیس دانش.
شارع‍پور، محمود. (1393). جامعه‌شناسی آموزش و پرورش. تهران: سمت.
شاهورانی، احمد، تلخ آبی علیشاه، غلامرضا و تلخ آبی علیشاه، علیرضا. (1388). «بررسی رابطۀ‍ی ویژگی‍های ارتباطات اثربخش معلم- دانش‌آموز با یادگیری ریاضی». فصلنامه رهبری و مدیریت آموزشی، 3(3)، 67-51.
https://sanad.iau.ir/journal/edu/Article/538927?jid=538927
غلامی، رحیم و بهرام محسن‍پور. (1379). «بررسی سبک‍های مدیریت کلاس از دیدگاه معلمان و رابطۀ آن با پیش‌رفت تحصیلی دانش‌آموزان پایه پنجم ابتدائی». پایان‍نامه چاپ نشده کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت معلم تهران.
قرائی مقدم، امان الله. (1373). جامعه‌شناسی آموزش و پرورش. تهران: کتابخانه فروردین.
قنبری، سیروس، معجونی، حسین و تعجبی، محمود. (1401). بررسی رابطه رهبری استثماری با عملکرد نوآورانه به واسطه نقش میانجی پنهان‍سازی دانش. نشریه جامعهشناسی کاربردی، 33(4)، 123-144.
https://doi.org/10.22108/jas.2022.133935.2297
کاشانی، فهیمه. صدوقی، مجید. کیانی، مسعود (1400). رابطه حمایت معلم ادراک شده و عملکرد تحصیلی درس ریاضی: نقش میانجی‍گر انگیزه درونی، اضطراب و خودکارآمدی ریاضی. فصلنامه اندیشههای نوین تربیتی، 17(3)، پیاپی 61، 169-147.
https://doi.org/10.22051/jontoe.2021.30531.2982
کریمی، بهروز و اسکندر فتحی‍آذر. (1385). تأثیر برخورد مناسب معلم بر سبک‍های مقابله‍ای بدرفتاری و ضد اقتدار دانش‌آموزان مقطع ابتدایی. دانشور رفتار، 13(18)، 21-32.
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/844545
کلمن، جیمز. (1390). بنیادهای نظریه‍ی اجتماعی. ترجمۀ منوچهر صبوری. تهران: نشر نی.
کوزر، لوئیس و برنارد روزنبرگ. (1387). نظریههای بنیادی جامعه‌شناختی. ترجمۀ فرهنگ ارشاد. تهران: نشر نی.
محسنی تبریزی، علیرضا. (1395). روش تحقیق کیفی در مکاتب تفسیری. تهران: نشر اطلاعات.
محمدپور، احمد. (1389). روش در روش. تهران: انتشارات جامعه‍شناسان.
محمدپور، احمد. (1392). روش تحقیق کیفی ضد روش1: منطق و طرح در روششناسی کیفی. تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.
محمدی، بیوک. (1390). درآمدی بر روش تحقیق کیفی. تهران: انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
مصرآبادی، جواد، رحیم بدری و شهرام واحدی. (1389). «بررسی میزان بی‌انضباطی‍های دانش‌آموزان در شرایط اعمال منابع مختلف اقتدار معلم». فصل‌نامه علمی- پژوهشی روان‌شناسی دانشگاه تبریز، 5(19)، 157-135. https://journals.tabrizu.ac.ir/article_4198.html
مورهد و گریفین. (1394). رفتار سازمانی. ترجمۀ سیدمهدی الوانی و غلامرضا معمارزاده. تهران: انتشارات مروارید.
ملکی، حسن؛ سلمانی، بابک؛ عباس‌پور، عباس؛ حکیم‌زاده، رضوان و امیرتیموری، محمدحسن. (1395). رهبری معلم در اجرای برنامه درسی؛ چالش ها و فرصت ها. پژوهش های کیفی در برنامه درسی1(3)، 81-51. doi: 10.22054/qric.2016.7069
وینچ، کریستوفر. (1386). استقلال، آموزش و تفکر انتقادی. ترجمۀ افشار امیری. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.