برساخت گفتمانی «بدن تربیت‌یافته اسلامی ـ ایرانی» در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران: تحلیلی بر اساس رویکرد فوکو و لاکلاو ـ موف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه علامه طباطبایی

2 دانشیار گروه فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه علامه طباطبایی

3 دانشگاه علامه طباطبایی

4 گروه فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه خوارزمی

5 گروه مطالعات برنامه درسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبائی

10.22054/qric.2026.93828.487
چکیده
چکیده
بدن در علوم انسانی و اجتماعی معاصر، افزون بر واقعیت مادی و زیستی، در پیوند با ارزش‌ها، هنجارها، مناسبات قدرت و شیوه‌های مطلوب زندگی معنا می‌یابد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل چگونگی برساخت گفتمانی «بدن تربیت‌یافته اسلامی ـ ایرانی» در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران انجام شده است. پژوهش کیفی و روش آن تحلیل گفتمان مبتنی بر نظریه لاکلاو و موف است و یافته‌ها با استفاده از مفاهیم منتخب فوکویی، به‌ویژه هنجارسازی، سوژه‌سازی، مراقبت از خود و خودتنظیمی، تفسیر شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد «حیات طیبه» به‌عنوان نقطه گرهی، دال‌هایی چون عبودیت، تقوا، سلامت، عفاف، مسئولیت‌پذیری، هویت اسلامی ـ ایرانی، سبک زندگی، مشارکت، کارآمدی و دانش را در شبکه‌ای معنایی مفصل‌بندی می‌کند. بدن نیز در ارتباط با ساحت‌های شش‌گانه تربیتی، به‌مثابه بدنی سالم، خودتنظیم‌گر، مسئول، مشارکت‌جو، کارآمد، دانش‌ور و هنجارمند صورت‌بندی می‌شود. بر این اساس، بدن تربیت‌یافته اسلامی ـ ایرانی حاصل مفصل‌بندی گفتمانی ارزش‌ها و اهداف تربیتی و پیوند آنها با هنجارسازی، مراقبت از خود و خودتنظیمی است.
واژگان کلیدی: بدن تربیت‌یافته، سند تحول بنیادین، حیات طیبه، تحلیل گفتمان، لاکلاو و موف، میشل فوکو، هویت اسلامی ـ ایرانی.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The discursive constructing of the Islamic-Iranian Educated Body: A Foucauldian and Laclau-Mouffean Analysis of the Fundamental Reform Document of Education in the Islamic Republic of Iran.

نویسندگان English

Hamidreza Moharrami 1
Ahmad Salahshoori 2
Irandokht Fayyaz 3
Ramazan Barkhordari 4
Alireza sadeghi 5
1 Allameh Tabataba'i University
2 Associate Professor, Department of Philosophy of Education, Allameh Tabatabaei University
3 Allameh Tabataba'i University
4 Kharazmi University
5 Department of Curriculum Studies, Faculty of Psychology and Education Allameh Tabataba'i University
چکیده English

Abstract
This study analyzes the discursive construction of the “Islamic-Iranian educated body” in the Fundamental Transformation Document of Education of the Islamic Republic of Iran. Adopting a qualitative approach, it employs discourse analysis based on Laclau and Mouffe’s discourse theory, with selected Foucauldian concepts used for interpretation. Laclau and Mouffe explain the articulation and temporary stabilization of the desirable body’s meaning, while Foucault illuminates its connection to normalization, self-care, self-regulation, and embodied subjectification. Findings indicate that “hayat-e tayyiba” functions as a nodal point articulating signifiers including servitude to God, piety, health, modesty, responsibility, identity, lifestyle, participation, productivity, and knowledge. Across six educational domains, the body is constructed as healthy, self-regulating, responsible, participatory, productive, knowledgeable, and normatively oriented. Thus, the educated body emerges as an analytical formulation linking educational values with normalization, self-care, and self-regulation.
Keywords: Educated body; Fundamental Transformation Document of Education; Hayat-e Tayyiba; Discourse Analysis; Laclau and Mouffe; Michel Foucault; Islamic-Iranian identity.

کلیدواژه‌ها English

Educated body
Fundamental Transformation Document of Education
Hayat-e Tayyiba
Discourse Analysis
Islamic-Iranian identity