نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 عضو هیئت علمی گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی
2 گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی ۱۴۶۶۵-۸۸۹ تهران، ایران
چکیده
کتابهای درسی، مهمترین ابزار تحقق اهداف نظام آموزشی و یکی از مؤثرترین منابع پرورش تفکر و اندیشه در دانشآموزاناند. در این میان، درس فارسی بهعنوان محور انس و آشنایی با زبان، فرهنگ و تفکر ایرانیـاسلامی، نقشی اساسی در شکلدهی به مهارتهای اندیشیدن و داوری دارد. از سوی دیگر، تفکر انتقادی از مؤلفههای بنیادین یادگیری عمیق و لازمۀ تربیت شهروندان پرسشگر در آموزشوپرورش است. بر این اساس پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای سؤالات بخش «خودارزیابی» کتابهای فارسی دورۀ اول متوسطه بر پایۀ استاندارهای تفکر انتقادی پل و الدر انجام شد. روش پژوهش، توصیفیـتحلیلی و جامعۀ پژوهش شامل تمامی ۱۳۵ پرسش خودارزیابی پایههای هفتم، هشتم و نهم بود که بهصورت تمامشمار بررسی شدند. ابزار گردآوری دادهها، چکلیست استانداردهای فکری نهگانۀ پل و الدر بود. یافتهها نشان داد که استاندارد «عمق» با میانگین حدود ۲۰٪ در هر سه پایه، بیشترین بسامد را دارد. در روند تحولی از پایۀ هفتم به نهم، سهم استانداردهای بازشناختی (وضوح، درستی و دقت) از ۲۷٪ به ۲۲٪ کاهش یافته و در مقابل، استانداردهای تحلیلی نظیر «وسعت نظر» از 9/11٪ به 8/14٪ رشد داشته است. با این حال، استاندارد «انصاف» با میانگین ناچیز 5/2٪ (8/1٪ در پایۀ هفتم و 9/3٪ در پایۀ نهم)، کمترین سهم را داراست. نتایج حاکی از آن است که هرچند در طراحی پرسشها تلاشهایی برای سوق دادن دانشآموزان به تحلیل مفهومی صورت گرفته، اما هنوز فاصلۀ معناداری تا الگوی مطلوب تفکر انتقادی وجود دارد. ازاینرو، بازنگری در طراحی سؤالات خودارزیابی و تقویت استانداردهای عالیتر تفکر انتقادی در برنامهریزی محتوای درس فارسی توصیه میشود.
کلیدواژهها
عنوان مقاله [English]
Content Analysis of the “Self-Assessment” Questions in Lower Secondary Persian Textbooks Based on Paul and Elder’s Critical Thinking Components
نویسندگان [English]
- Zobeydeh Soortiji 1
- ahmad khalili 2
1 Faculty Member, Department of Persian Language and Literature Education, Farhangian University
2 Department of Persian Language and Literature Education, Farhangian University, P.O. Box 14665-889, Tehran, Iran
چکیده [English]
Textbooks are the most significant instruments for achieving educational goals and serve as one of the most effective resources for fostering students’ critical thinking. In this context, the Persian language curriculum as the cornerstone of familiarity with Iranian-Islamic language, literature, culture, and thought plays a fundamental role in shaping thinking and judgment skills. Furthermore, critical thinking is a vital component of deep learning and a prerequisite for nurturing informed, inquisitive citizens. Accordingly, the present study aimed to analyze the content of “self-assessment” questions in Lower Secondary Persian Textbooks, based on the Paul-Elder critical thinking standards. The research method was descriptive-analytical, and the population consisted of all 135 self-assessment questions from grades seven, eight, and nine, which were analyzed via a census sampling method. Data collection was conducted using a checklist based on the nine Paul-Elder intellectual standards. Findings indicated that the “depth” standard, with an average of approximately 20%, had the highest frequency across all three grades. In the developmental progression from grade seven to nine, the share of cognitive standards (clarity, accuracy, and precision) declined from 27% to 22%, whereas analytical standards such as “breadth” increased from 11.9% to 14.8%. However, the “fairness” standard, with a negligible average of 2.5% (1.8% in grade seven and 3.9% in grade nine), held the lowest share. The results suggest that although efforts have been made to guide students toward conceptual analysis, a significant gap remains relative to the ideal critical thinking model. Consequently, revisions in the design of self-assessment questions
کلیدواژهها [English]
- Paul and Elder
- content analysis
- critical thinking
- self-assessment
- lower secondary level
- Persian language textbook
)