نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• حسن ملکی ¹
• وحید پوراصفهانی ²

¹ استاد برنامه ‌ریزی درسی، گروه مطالعات برنامه‌ درسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

² دانشجوی دکتری رشته برنامه‌ریزی درسی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

چکیده

پژوهش حاضر، به کاوش مبانی فلسفی اسلامی برنامه‌ریزی درسی در دوره متوسطه پرداخت‌. این مطالعه به روش مرور نظام‌مند با استفاده از راهبرد پریزما انجام شد. جامعه آماری شامل ۵۸ مقاله منتشر شده بین سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۵ میلادی (۱۳۸۴ تا ۱۴۰۴ شمسی) بود که پس از غربالگری، در نهایت ۲۱ مقاله مرتبط به عنوان نمونه انتخاب شدند. اعتبار یافته‌ها؛ با معیارهای مقبولیت، قابلیت اطمینان و تأییدپذیری سنجیده شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با روش تحلیل NCT شامل سه مرحله توجه، گردآوری و تفکر بررسی شد. یافته‌ها نشان دادند که مبانی فلسفی اسلامی موثر در برنامه‌ریزی درسی شامل؛ توحید، کرامت انسانی و فطرت الهی، معاد و هدفمندی حیات، اجتماع‌محوری، تلفیق ابعاد علمی، اخلاقی و فرهنگی، رشد اخلاقی و معنویت، عدالت آموزشی، نیازمحوری معنوی و تلفیق عقلانیت و معنویت هستند. نتایج پژوهش حاضر نشان داد؛ طراحی برنامه‌ درسی در دوره متوسطه شایسته است؛ بر پایه الگوهای بومی و اسلامی انجام شود و همزمان بتواند میان ارزش‌های سنتی و نیازهای معاصر پیوندی معنادار برقرار کند. چنین رویکردی، زمینه‌ساز تربیت نسلی متعادل، اخلاق‌محور و دارای هویت فرهنگی پایدار بوده و از نظر نظری و کاربردی، به ارتقای کیفیت برنامه‌های درسی و پاسخ‌گویی به چالش‌های فرهنگی و تربیتی جامعه کمک می‌کند.

کلیدواژه‌ها

• مبانی فلسفی اسلامی
• برنامه‌‌ریزی درسی
• دوره متوسطه

عنوان مقاله [English]

Islamic Philosophical Foundations of Curriculum development in Secondary Education

نویسندگان [English]

• Hassan Maleki ¹
• Vahid Pouresfahani ²

¹ Professor of Curriculum development, Department of Curriculum Studies, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran.

² PhD student in Curriculum Planning, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran

چکیده [English]

The present study explored the Islamic philosophical foundations of curriculum planning at the secondary education level. This research was conducted using a systematic review approach, employing the PRISMA strategy. The statistical population included 58 published articles between 2005 and 2025 (1384–1404 in the Iranian calendar), from which 21 relevant articles were selected after screening. The validity of the findings was assessed based on acceptability, reliability, and confirmability criteria. Data were analyzed using the NCT (Notice, Collect, Think) method, which involves three stages: attention, collection, and reflective examination. The results indicated that the Islamic philosophical foundations influencing curriculum planning include: Tawhid (Divine Unity), human dignity and innate nature, the Hereafter and purposefulness of life, social orientation, integration of scientific, ethical, and cultural dimensions, moral and spiritual growth, educational justice, spiritual needs orientation, and integration of rationality and spirituality. The findings suggest that designing secondary-level curricula should be based on indigenous and Islamic models while meaningfully bridging traditional values with contemporary needs. Such an approach facilitates the development of a balanced, ethically oriented generation with a stable cultural identity and, both theoretically and practically, contributes to enhancing curriculum quality and addressing the cultural and educational challenges of society.

کلیدواژه‌ها [English]

• Islamic philosophical foundations
• Curriculum development
• secondary education