نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

10.22054/qric.2025.87659.427

چکیده

هدف پژوهش حاضر واکاوی نارسایی‌های مؤثر بر عدم استفاده از طرح درس توسط آموزگاران دوره ‏ابتدایی استان قزوین است. پژوهش به روش تحلیل مضمون (براون و کلارک، 2006) انجام شد. به‌منظور ‏گردآوری داده‌ها، از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با 20 آموزگار شاغل در مدارس ابتدایی استان قزوین استفاده ‏شده است. تحلیل داده‌ها در فرایند کدگذاری با کمک نرم‌افزار ‏MAXQDA‏ در سه گام انجام شد. در گام ‏اول کدهای اولیه(مضامین پایه) بر پایه ی شواهد، استخراج شد و ‏در گام بعدی با ‏دسته بندی آنها به مضامین ‏سازمان دهنده دست یافتیم و در گام آخر آنها را حول محور ‏اصلی تجمیع کرده ‏و مضامین فراگیر را ‏استخراج کردیم. مضامین فراگیر در پژوهش حاضر نشان دادند که نارسایی‌های موثر بر عدم استفاده از طرح ‏درس توسط آموزگاران در سه محور کلی فردی(روانشناختی)، سازمانی و آموزشی تعبیه می شود. ‏چالش‌های‎ ‎انگیزشی‎ ‎و‎ ‎مشارکت، کمبود‎ ‎مهارت‌ها‎ ‎و‎ ‎آشنایی‎ ‎با‎ ‎روش‌های‎ ‎نوین،کمبود‎ ‎دانش‎ ‎و‎ ‎شناخت‎ ‎‎آموزشی، محدودیت‌های‎ ‎محیطی‎ ‎و‎ ‎ساختاری، فشار‎ ‎محتوا‎ ‎و‎ ‎برنامه، عدم‎ ‎حمایت‎ ‎و‎ ‎هماهنگی‎ ‎سیستم‎ ‎‎آموزشی و تفاوت‌های‎ ‎فرهنگی‎ ‎و‎ ‎ویژگی‌های‎ ‎رشدی به‌عنوان نارسایی‌های موثر بر عدم استفاده از طرح ‏درس شناخته شدند. تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که بهبود شرایط آموزشی، تقویت حمایت‌های مدیریتی و ‏مالی و بازطراحی دوره‌های آموزشی متناسب با نیازهای معلمان می‌تواند زمینه‌ساز به‌کارگیری اثربخش طرح ‏درس و ارتقای کیفیت تدریس در دوره ابتدایی شود.‏

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Analysis of factors affecting the non-use of lesson plans ‎by elementary school teachers

نویسنده [English]

  • maryam esfahani

Assistant Professor, Department of ‎Educational Sciences, Farhangian ‎University, Tehran, Iran ‎

چکیده [English]

The aim of this study is to analyze the shortcomings affecting the lack of use ‎of lesson plans by primary school teachers in Qazvin province. The research ‎was conducted using thematic analysis (Brown and Clark, 2006). In order to ‎collect data, semi-structured interviews were used with 20 teachers working ‎in elementary schools in Qazvin province. Data analysis was performed in ‎three steps during the coding process using MAXQDA software. In the first ‎step, the initial codes (basic themes) were extracted based on the evidence, ‎and in the next step, we categorized them to obtain organizing themes, and in ‎the final step, we grouped them around the main axis and extracted ‎overarching themes. The overarching themes in the present study showed ‎that the deficiencies affecting the lack of use of lesson plans by teachers are ‎embedded in three general axes: individual (psychological), organizational, ‎and educational. Motivational and participation challenges, lack of skills and ‎familiarity with new methods, lack of educational knowledge and ‎understanding, Environmental and structural limitations, content and ‎program pressure, lack of support and coordination of the educational ‎system, and cultural differences and developmental characteristics were ‎identified as deficiencies affecting the lack of use of lesson plans. Data ‎analysis shows that improving educational conditions, strengthening ‎managerial and financial support, and redesigning educational courses to suit ‎teachers' needs can pave the way for effective implementation of lesson ‎plans and improving the quality of teaching in primary schools.‎

کلیدواژه‌ها [English]

  • Elementary Teachers
  • Curriculum Planning Lesson Plan
  • Failure‏.‏‎ ‎
اصفهانی، م، و مظفری، ص. (1403). واکاوی رابطه بین روش‌های تدریس هوشمند و غیرهوشمند با نگرش شغلی در آموزگاران مدارس ابتدایی دخترانه استان البرز. چهارمین همایش ملی فناوری آموزشی: «آموزش هوشمند؛ فرصت‌ها، چالش‌ها و دستاوردها»، همدان. https://civilica.com/doc/2033551
اکبری، ف، و پورمهدی، ک. (1397). شناسایی شایستگی‌های مدیران متوسطه در آموزش و پرورش شهر قزوین. مطالعات مدیریت و کارآفرینی, 23(4), 89-99.
آذین، ش، اصفهانی، م، و ابطحی، م س. (1403). رابطه مدیریت دانش و رفتار اطلاع‌یابی با سبک ترجیحی تدریس معلمان ابتدایی، نقش میانجی‌گرانه خلاقیت معلمان. پژوهش و نوآوری در آموزش ابتدایی, 6(2), 163-180. doi: 10.48310/reek.2024.16567.1322
آقازاده، م، و نقی‌زاده، م. (1397). راهنمای عملی نگارش طرح درس (چاپ اول). تهران: اندیشه برتر.
بازدار قمچی‌قیه، م، فتحی‌واجارگاه، ک، عارفی، م، و فراستخواه، م. (1399). خاستگاه‌های فکری و نظری برنامه درسی سایه و بازشناسی مصادیق آن در نظام آموزشی ایران. فصلنامه پژوهش در برنامه‌ریزی درسی, 17(64), 7-34.
برخوردار، ن. (1402). واکاوی علل عدم استفاده از طرح درس توسط معلمان مقطع ابتدایی منطقه 20 آموزش و پرورش شهر تهران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات.
جدیدی‌محمدآبادی، ا، درتاج، ف، و سلاجقه، آ. (1403). تحلیل محتوای کتب فارسی دوره ابتدایی از حیث توجه به شکوفاسازی مهارت‌های نوشتاری و درک و فهم دانش‌آموزان. پژوهش‌های کیفی در برنامه درسی, 5(14), 73-102. https://doi.org/10.22054‌/qric.2024.81009.385
حبیبی، ل. (1403). رابطه برنامه درسی و تدریس: دیدگاه آنتروپی. پژوهش‌های کیفی در برنامه درسی, 5(14), 103-121. https://doi.org/10.22054/qric.2024.42895.266
خالق‌خواه، ع، و رزم‌طلب، ن. (1403). شناسایی عوامل مؤثر بر اثربخشی تدریس معلمان ابتدایی شهرستان سرعین: مطالعه مبتنی بر داده‌بنیاد. https://civilica.com/doc/2231164
خواستار، ح. (1388). ارائه روشی برای محاسبه پایایی مرحله کدگذاری در مصاحبه‌های پژوهشی. روش‌شناسی علوم انسانی, 15(58), 161-174.
رجبی سگرآباد، ع، و سرداری، ا. (1401). ارایه الگوی مدیریت مشارکتی مبتنی بر جمع‌سپاری در سازمان‌های دولتی (مطالعه موردی: اداره آموزش و پرورش استان قزوین). پژوهش‌های آموزش و یادگیری, 9(2), 160-171.
رحیمی نژاد، م، مرادی، س، فقیه آرام، ب، و کیومرثی، ف. (1403). مدل‌سازی معادلات ساختاری اعتباربخشی برنامه آموزشی نیروی انسانی آموزش و پرورش استان قزوین. دوماهنامه علمی - پژوهشی رهیافتی نو در مدیریت آموزشی, 15(3), -. doi: 10.30495/jedu.2024.31400.6299
طباطبائی، ل، و اصفهانی، م. (1403). بررسی تأثیر روش تدریس خلاقانه درس فارسی با تأکید بر سبک‌های یادگیری وارک (VARK) در یادگیری دانش‌آموزان دوره ابتدایی. پژوهش در روش‌های آموزش, 2(3), 61-89. https://doi.org/10.22091/‌jrim.2024.11432.1108
عمویی، ف، رضایی، م، ملک‌زاده، ر، و محمودی، ا. (1396). مروری بر تدوین طرح درس در آموزش علوم پزشکی ایران؛ ضرورت‌ها و چالش‌ها. تعالی بالینی, 7(1), 64-76.
غفوری، آ، و فرشادنیا، ی. (1403). تجربه زیسته دبیران کار و فناوری از طراحی و به‌کارگیری طرح درس اطلاع‌نگاشت در آموزش‌های ترکیبی: مطالعه‌ای به روش پدیدارشناسی. پژوهش‌های کیفی در علوم رفتاری, 3(1), 25-36. https://doi.org/10.22077‌/qrbs.2023.6553.1023
غلام‌پور‌یوسفده، ف، و عبدالهی، د. (1399). بررسی برنامه‌ریزی درسی در دوره ابتدایی. هشتمین همایش علمی‌پژوهشی علوم تربیتی و روانشناسی، آسیب‌های اجتماعی و فرهنگی ایران. تهران: انجمن علمی توسعه و ترویج علوم و فنون بنیادین.
غلامی، ف. (1401). دلایل استفاده و عدم استفاده معلمان از طرح درس روزانه و سالانه. هفتمین همایش بین‌المللی روانشناسی، علوم تربیتی و حقوق کودک در جهان اسلام. تهران. https://civilica.com/doc/1674881
فاضلی‌پور، س. م، محمدی، ع، و موسوی‌نسب، ع. (1400). مطالعه توصیفی دلایل عدم استفاده از طرح درس توسط دبیران و معلمان آموزش و پرورش شهرستان بهبهان. اولین کنفرانس بین‌المللی علوم تربیتی، روانشناسی و علوم انسانی. https://civilica.com/doc/‌1218346
فرید، م، فقیه آرام، ب، عارف نژاد، م، و شفیعی، ن. (1404). طراحی مدل عوامل مؤثر بر بهسازی منابع انسانی با رویکرد ساختاری تفسیری (مطالعه موردی: بیمارستان‌های استان لرستان). نشریه پژوهش و نوآوری در تربیت و توسعه, 5(2), 1-18. https://jsied.org/‌index.php/jsied/article/view/214
محمدی، ع، و صفری، ی. (1401). رابطه خودکارآمدی معلمان و استفاده از طرح‌درس در مدارس ابتدایی. پژوهش‌های آموزش و یادگیری, 15(3), 112-130.
مرتضوی‌زاده، س. ح، شیروانی‌شیری، ع، و موسوی، س. ص. (1403). مقایسه ساختار و عناصر اصلی طرح درس در منابع منتخب بین‌المللی روش تدریس با منابع منتخب روش تدریس در ایران. مطالعات آموزشی و آموزشگاهی, 13(1), 169-188. https://doi.org/‌10.48310/pma.2024.3527
ملازاده‌سورکی، ل، عبادی‌جامخانه، ع، و حیدری، ف. (1403). بررسی عوامل مؤثر بر مهارت‌های سه‌گانه معلمی و تدریس. https://civilica.com/doc/2063371
ملکی، ح. (1400). طرح درس‌نویسی (طراحی آموزشی) (چاپ اول). انتشارات آییژ.