نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه آموزش و پرورش دبستان، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

10.22054/qric.2025.87648.429

چکیده

هدف این پژوهش، بررسی نگرش معلمان و دانش‌آموزان دوره دوم ابتدایی درباره اجرای برنامه درسی هنر بود. از روش پیمایش کیفی با رویکرد استقرایی استفاده شد. مشارکت‌کنندگان شامل تمامی معلمان و دانش‌آموزان دوره دوم ابتدایی شهر قدس در سال تحصیلی 1404-1403 بودند. از این میان، 10 معلم و 10 دانش‌آموز به‌روش هدفمند انتخاب شدند. ابزار پژوهش، مصاحبه نیمه‌ساختاریافته بود. داده‌ها با تحلیل مضمون در نرم‌افزار MaxQDA استخراج و حول چهار عنصر برنامه درسی سازماندهی شدند.
نتایج نشان داد هدف‌های شناختی، نگرشی و مهارتی متنوعی در هر دو گروه محقق شده؛ اهداف نگرشی بیشترین فراوانی را داشتند. در محتوا، هر دو گروه به محتوای مناسبتی، تنوع فعالیت‌ها و رویکرد تلفیقی هنر توجه نشان دادند. معلمان نیز به منابع سلیقه‌ای و بهره‌گیری از هنرهای پیشین دانش‌آموزان اشاره کردند. دانش‌آموزان نیز علاقه‌مندی به محتواهای ارائه‌شده و نادیده گرفتن برخی موارد هنری را ابراز داشتند. در روش تدریس، هر دو گروه بر سادگی و کم‌هزینه بودن ابزار و مواد آموزشی و استفاده از شیوه‌های سنتی و نوین تأکید داشتند؛ شیوه‌های سنتی رواج بیشتری داشت. معلمان به آمادگی و مشارکت دانش‌آموزان و دانش‌آموزان به تمایلات متنوع خود برای زنگ هنر اشاره کردند. در ارزشیابی، هر دو گروه بر تنوع بازخورد و ملاک‌های کیفی و کمی تأکید داشتند؛ ملاک‌های کیفی ارجحیت داشت.
به‌طور کلی، یافته‌ها حاکی از تغییراتی در برنامه درسی هنر از تدوین تا اجرا است که به تضعیف جایگاه آن منجر می‌شود. لذا، پیگیری آموزش معلمان و بازنگری در محتوای برنامه درسی هنر برای دست‌اندرکاران نظام آموزشی توصیه می‌شود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The voice of art in elementary school: The attitude of senior elementary school teachers and students toward implementing art curriculum

نویسندگان [English]

  • Farnaz Rajaee Asi Belagh
  • Zahra Salehi Motaahhed
  • Ehsan Ekradi

Department of Elementary Education, Faculty of Psychology and Education, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

This research aimed to investigate the attitudes of teachers and students in the second cycle of elementary education regarding the implementation of the art curriculum. A qualitative survey method with an inductive approach was employed. Participants included all teachers and students from the second cycle of elementary education in Qods City during the 1404-1403 academic year, with 10 teachers and 10 students selected through purposeful sampling. The research instrument was a semi-structured interview, with data extracted via thematic analysis using MAXQDA software, organized around four core elements of the curriculum. Results indicated that diverse cognitive, attitudinal, and skill-based objectives were achieved in both teachers’ and students’ attitudes, with attitudinal objectives appearing most frequently. Regarding content, both groups focused on occasion-based material, activity diversification, and an integrated approach to art. Teachers also noted the use of subjective resources and students’ prior art experiences. Student attitudes revealed interest in presented content and overlooking certain artistic materials. In teaching methods, both groups emphasized simple, low-cost tools and materials, employing both traditional and modern techniques, with traditional methods being more prevalent. Teachers highlighted student preparation and participation, while students expressed diverse preferences for art class execution. In evaluation, both groups stressed feedback variety and both qualitative and quantitative criteria, with a greater emphasis on qualitative measures. Overall, findings suggest that the art curriculum undergoes changes from its development to implementation, potentially weakening its standing. Therefore, continuous teacher training and a review of the art curriculum content are recommended for educational authorities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Art Curriculum
  • Students
  • Teachers
  • Attitude
اسود، سیاوش و اسلامی، ادریس (1400). برنامه درسی آموزش هنر در دورۀ ابتدایی از دیدگاه معلمان شهرستان مهاباد. نشریۀ اندیشه‌های نوین تربیتی، 17(1)، 183-218.
دلاور، علی (1391). مقیاس‌های سنجش نگرش. تهران: روان.
رادپور، فاطمه؛ آیت‌اللهی، مینو؛ شاپوریان، فریبا؛ شریف‌زاده، سید عبدالمجید؛ مرزبان، هادی؛ مهدوی، رضا و نواب‌صفوی (1396). راهنمای درس هنر برای معلمان (اول، دوم و سوم دبستان). دفتر تألیف کتب درسی، وزارت آموزش و پرورش.
رادپور، فاطمه؛ آیت‌اللهی، مینو؛ شاپوریان، فریبا؛ شریف‌زاده، سید عبدالمجید؛ مرزبان، هادی؛ مهدوی، رضا و نواب‌صفوی (1391). راهنمای درس هنر برای معلمان (چهارم، پنجم و ششم دبستان). دفتر تألیف کتب درسی، وزارت آموزش و پرورش.
شعبانی، حسن (1398). مهارت‌های آموزشی و پرورشی (روش‌ها و فنون تدریس). تهران: سمت.
صالحی‌نودز، ساجده و جاودانی، محمد (1403). شناسایی دستاوردها،فرصت‌ها، چالش‌ها و عوامل موثر بر اجرای طرح عید و داستان و هنر در روایت‌های آموزگاران دورۀ ابتدایی. نشریۀ مطالعات آموزشی و آموزشگاهی، 13(4)، 186-173.
صفایی‌موحد، سعید (1390). تبیین تفاوت هنجارهای پنهان (برنامه درسی پنهان) در انتخاب استاد راهنما در دانشکده‌های علوم ریاضی و علوم تربیتی. رسالۀ دکتری، دانشکدۀ روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تربیت معلم، تهران.
صفری، اسماعیل و نظرزاده زارع، محسن (1393). آسیب‌شناسی درس هنر در ابعاد طراحی، اجرا و ارزیابی. فصلنامۀ پژوهش در برنامه‌ریزی درسی، 2(16)، 84-94.
طباطبائی، مینو؛ عباسی، پروین و مرتهب، اعظم (1394). بررسی موانع اجرای درس هنر از دیدگاه معلمان دورۀ ابتدایی شهر اصفهان. فصلنامۀ مطالعات پیش‌دبستان و دبستان، 1(3)، 15-1.
فرهاد زاده، فرشته؛ کیان، مرجان و حاجی حسین نژاد، غلامرضا (1401). شناسایی مهارت‌های تجربه‌شده و نقش دانش‌آموزان در برنامه درسی هنر پایه ششم ابتدایی از دیدگاه معلمان و دانش‌آموزان. فصلنامه «پژوهش‌های برنامه ریزی آموزشی و درسی» واحد چالوس، 12(2)، 44-27.
غفاری، خلیل؛ کاظم‌پور، اسماعیل و اوقانی همدانی، مریم (1396). تاثیر برنامه درسی آموزش هنر دیسیپلین‌ محور بر تربیت هنری دانش‌آموزان دورۀ ابتدایی. پژوهش در برنامه ریزی درسی. 2(25) ، 110-98.
کاویانی، زهرا (1399). شناسایی راهکار‌های بهبود آموزش برنامه درسی هنر در مقطع ابتدایی مدارس شهر اصفهان. پایان نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه پیام نور، واحد اصفهان.
کیان، مرجان و مهرمحمدی، محمود (1392). شناسایی وجوه و ابعاد مغفول برنامه درسی هنر دورۀ ابتدایی. دو فصلنامه پژوهش‌های آموزش و یادگیری. 20(دوره جدید)(3)، 18-1.
مذبوحی، سعید (1396). مبانی و مفاهیم نوپدید برنامه درسی دورۀ ابتدایی. تهران: آوای نور.
ملکی، حسن (1391). برنامه‌ریزی درسی دورۀ پیش از دبستان با رویکرد اسلامی. تهران: مدرسه.
موسی پور، نعمت الله (1398). برنامه ریزی درسی برای معلمان. قم: بیان روشن.
مهرمحمدی، محمود و کیان، مرجان (1393). برنامه درسی و آموزش هنر در آموزش و پرورش. تهران: سمت.
وزارت آموزش و پرورش (1390). مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران. تهران.
هاشمی، نجمه؛ شمشیری، بابک و البرزی، محبوبه (1401). آسیب‌شناسی تربیت هنری در نظام رسمی آموزش و پرورش ایران؛ از دیدگاه کارشناسان و متخصصان. فصلنامه آموزش‌پژوهی، 8(29)، 106-93.