نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی گروه آموزش زیست دانشگاه فرهنگیان- تهران

2 استادیار، گروه آموزش زیست شناسی، پردیس نسیبه، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

10.22054/qric.2025.84688.408

چکیده

در آیات قرآن، موضوع خلقت انسان با هدف آشنایی بشر با شگفتی‌های آفرینش و شناخت خداوند مطرح شده است. یکی از مباحث مهم درس زیست‌شناسی نیز، موضوع تولیدمثل و تکوین جنین است که بسیار مورد توجه دانش‌آموزان قرار می‌گیرد. این موضوع از منظر ساحت اعتقادی، عبادی و دینی سند تحول، ظرفیت بالایی برای آموزش معلمان و دانش‌آموزان دارد. هدف از پژوهش حاضر تطبیق مراحل تکامل جنین انسان در قرآن با یافته‌های علم جنین‌شناسی و ارائه پیشنهاداتی برای آموزش مبحث تکوین جنین است. روش این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر نحوه گردآوری داده ها، روش کیفی از نوع روش تحلیل محتوا است. محتوای مبحث تولید‌مثل کتاب زیست شناسی پایه یازدهم، از نظر انطباق با آیات قرآن مورد بررسی قرار گرفته است. بر اساس آیات قرآن، مراحل تکوین جنین انسان شامل هفت مرحله نطفه، علقه، مضغه، تشکیل استخوان، پدید آمدن عضله، دمیدن روح و در نهایت تولد است که با تمهیداتی که خالق اندیشیده است، کودک پس از این مراحل پا به جهان می‌گذارد. پیشرفت علوم جنین شناسی و سلولی- مولکولی، زمینه شناخت بهتر نکاتی را که قرآن در زمینه خلقت انسان آورده فراهم کرده است. مهم‌ترین نتایج حاصل از بررسی انطباق مراحل تکامل از دیدگاه آیات قرآن و علم جنین شناسی، توجه به بعد مادی آفرینش و اعجاز قرآن می باشد. به همین علت دانش جنین‌شناسی یک دانش توحیدی به حساب می آید. بنابراین انتظار می‌رود برنامه درسی با استفاده از این ظرفیت در رشد تفکر دینی دانش‌آموزان سهم بسزایی داشته باشد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Examining the Compatibility of the Stages of Embryonic Development in the Quran with the Findings of Embryology and its application in the biology curriculum

نویسندگان [English]

  • ّFahimeh Mahmoudnia 1
  • Azam Gholami 2

1 Assistant Professor, Department of Biology, Nasibah Campus, Farhangian University, Tehran, Iran

2 Assistant Professor, Department of Biology, Nasibah Campus, Farhangian University, Tehran, Iran

چکیده [English]

In the verses of the Quran, the subject of human creation is raised with the aim of familiarizing mankind with the wonders of creation and knowing God. One of the important topics in biology lessons is the subject of reproduction and development of the fetus, which is of great interest to students. From the perspective of the belief, worship, and religious aspects of the document of transformation, this subject has a high potential for educating teachers and students. The purpose of the present study is to compare the stages of development of the human fetus in the Quran with the findings of embryology and to provide suggestions for teaching the topic of fetal development. The method of this study is a qualitative method of content analysis in terms of its applied purpose and the method of data collection. The content of the topic of reproduction in the 11th grade biology book has been examined in terms of its compliance with the verses of the Quran. According to the verses of the Quran, the stages of development of the human fetus include seven stages: zygote, embryo, placenta, the formation of bones, the growth of flesh, entry of the soul, and finally birth. After these stages, the child enters the world with the arrangements that the Creator has made. The advancement of embryology and cellular-molecular sciences has provided a basis for better understanding of the points that the Quran has brought in the field of human creation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Human Creation
  • Embryology
  • Interpreting Verses of the Qur'
  • an
  • Stages of Creation
  • Education
ابراهیمی، مهدی.(1384).  نسیم وحی در مثنوی عشق، انتشارات کتاب طه.
ابراهیمی، مهدی؛ فاضل، علیرضا. (1391). نگاهی نو به پدیده جنین‌شناسی در تفسیر علمی آیات قرآن.  فصلنامه اندیشه دینی، 12(42)، ۷۵-۹۶. 10.22099/jrt.2013.1171 DOI:
امین، نصرت بیگم (1389). مخزن العرفان در تفسیر قرآن، جلد 8،.  انتشارات گلبهار، اصفهان.
بروجردی، ابراهیم، (1366). تفسیر جامع ، ج 4، انتشارات کتابخانه صدر، تهران
پاک نژاد، سید رضا، (1393) اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، ج1، انتشارات اخلاق.
جوادی کوکجه سلطان، مریم،1403،نقش تجزیه و تحلیل کتب درسی و محتوای آموزشی در فرآیند آموزش، دومین کنفرانس بین المللی تحقیقات نوین در آموزش و پرورش
خیراللهی، زهرا و رضایی، حسین. (1397). بررسی انتقادی شبهات کتاب نقد قرآن، پیرامون آیات مربوط به جنین‌شناسی. پژوهش‌های قرآن و حدیث، 51(2)، 217-234.
10.22059/jqst.2019.269782.669173          DOI:
طباطبائی (1)، سید محمد حسین، (1386). المیزان فی تفسیر القرآن، جلد 12، دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طباطبائی (2)، سید محمد حسین، (1386). المیزان فی تفسیر القرآن، جلد 14، دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طباطبائی (3)، سید محمد حسین، (1386). المیزان فی تفسیر القرآن، جلد15، دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طبرسی (1)، ابوعلی فضل بن حسن، (1384). مجمع البیان، جلد10، انتشارات ناصرخسرو.
طبرسی (2)، ابوعلی فضل بن حسن، (1384). مجمع البیان، جلد17، انتشارات ناصرخسرو
طبرسی (3)، ابوعلی فضل بن حسن، (1412 ه ق).  ترجمۀ جوامع الجامع، ابوالقاسم گرجی ، جلد4، انتشارات حوزه علمیه قم.
غلامی، اعظم. (1404). تحلیل محتوای تصاویر زیست‌شناسی کتاب‌های علوم تجربی متوسطه اول بر  اساس ساحت‌های شش‌گانة سند تحول بنیادین آموزش‌و‌پرورش به روش آنتروپی شانون. مجله پژوهش‌های کیفی در برنامه‌ریزی درسی، 5(16)، 203-236.
             DOI: 10.22054/qric.2025.82726.391
غلامی، اعظم و حیدری، رسول. (1401). تحلیل محتوای کتاب زیست‌شناسی پایه دهم براساس ساحت های شش‌گانه سند تحول بنیادین آموزش و پرورش. فصلنامه نوآوری‌های آموزشی. 21 (82). 132-105. 10.22034/jei.2022.295328.2020 DOI:
غلامی، اعظم؛ حیدری، رسول، پوربابایی‌حسن‌سرایی، هستی و درجزنی، مریم. (1402). شناسایی مؤلفه‌ها و تحلیل محتوای کتاب زیست‌شناسی پایة دوازدهم بر اساس ساحت‌های شش گانه سند تحول بنیادین. سومین همایش ملی آموزش زیست‌شناسی.
قائدی، کامران، اسکندری‌بروجنی، زهرا و خداشناس، شعبان‌علی. (1402). بررسی تطبیقی مراحل امبریوژنز در تکوین از دیدگاه قرآن و علم جنین شناسی. مجله پژوهش‌های جانوری، 36(2)، 1-11.
کاشفی، محبوبه، (1385). بررسی تطبیقی واژه علقه در قرآن و علم رویان شناسی، مجله تحقیقات علوم قرآن  وحدیث، 3 (1)، 103-132. SID. https://sid.ir/paper/118449/fa
محمدی، مریم؛ محمدی، شبنم. (1391). مراحل تکامل انسان از نظر قرآن و حدیث، همایش ملی قرآن و علوم پزشکی، مشهد.
مکارم شیرازی (1)، ناصر. (1380). تفسیر نمونه، جلد 14، انتشارات دارالکتب الاسلامیة.
مکارم شیرازی (2)، ناصر. (1380). تفسیر نمونه، جلد 16، انتشارات دارالکتب الاسلامیة.
ملک الشعرایی، لیلا. (1390). «مضغه مخلقه و غیر مخلقه» از دیدگاه قرآن و علم روز. آموزه های قرآنی، -(13)، 197-208. SID. https://sid.ir/paper/215953/fa
موسوی همدانی، سیدمحمدباقر. (1386).  ترجمۀ تفسیر المیزان، جلد 14، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
نیک نفس، سعید، و علی آبادی، خدیجه. (1392). نقش تحلیل محتوا در فرآیند آموزش و طراحی کتاب های درسی. مجله علمی-پژوهشی الکترونیک در حوزه ارتباطات و رسانه ، 8 (2 (پیاپی 16) )، 124-150. SID. https://sid.ir/paper/391824/fa.
 
منابع عربی
ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414ق).  لسان العرب، چاپ سوم، بیروت انتشارات دار صادر.
زمخشری، محمود. (1407ق). الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل، چاپ سوم، بیروت انتشارات دار الکتب العربی.
عاملی، علی بن حسین. (1413ق).  الوجیز فی تفسیر القرآن العزیز، چاپ اول، قم انتشارات دار القرآن الکریم3 ق.