نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم تربیتی دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران

2 استادیار گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تنکابن، مازندران، ایران

3 علوم تربیتی دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال،تهران،ایران

4 گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران

10.22054/qric.2025.84414.405

چکیده

هدف اصلی پژوهش حاضر مطالعه کیفی پیامدهای برنامه درسی پاسخگو در دوره کارشناسی علوم تربیتی است. برای نیل به این مقصود، پژوهشگر از روش پژوهش کیفی از نوع تحلیل محتوا استفاده نمود. مشارکت‌کنندگان پژوهش اعضای هیأت علمی متخصص و صاحبنظر در حوزه برنامه‌ریزی درسی و خبرگان حوزه برنامه‌ریزی آموزش عالی و دانشگاه بودند که از این میان، 18 نفر به عنوان نمونه هدفمند انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها مصاحبه نیمه ساختار یافته بود. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از روش کدگذاری تحلیل مضمون و به منظور اعتباریخشی داده‌ها، از روش کینگ و هاروکس استفاده شد. یافته‌ها نشان داد که در مجموع 61 کد اولیه، 11 مضمون پایه، 4 مضمون سازمان‌دهنده، مضمون فراگیر پیامدهای برنامه درسی پاسخگو را تشکیل می‌دهند. بر این اساس، پیامدهای برنامه درسی پاسخگو شامل: توسعه فردی، توسعه دانشگاهی، توسعه اجتماعی، توسعه نطری رشته علوم تربیتی بود.برنامه درسی و اهداف یادگیری عموما بر اساس سه منبع فرد، جامعه و دانش تدوین می‌شود، لذا جهت تدوین برنامه درسی پاسخگو، مطابق با یافته‌های پژوهش حاضر و به‌منظور دستیابی به پیامدهای توسعه فردی، توسعه دانشگاهی، توسعه اجتماعی و توسعه نظری رشته، باید هر یک از منابع فوق در برنامه درسی به صورت متعادل لحاظ گردند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A qualitative study of the consequences of responsive curriculum in higher education (case study: field of educational sciences)

نویسندگان [English]

  • Mohammadhassan Hassani 1
  • Haiedeh Ashouri 2
  • Fatemeh Ahmadbeigi, 3
  • Marzieh Ramezani 4

1 Department of Educational Sciences, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, North Tehran Branch, Tehran, Iran

2 Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Tonekabon Branch, Islamic Azad University, Mazendaran, Iran

3 Department of Educational Sciences, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, North Tehran Branch, Tehran, Iran

4 Department of Educational Sciences, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, North Tehran Branch, Tehran, Iran

چکیده [English]

The main goal of the current research is to study the qualitative consequences of the responsive curriculum in the undergraduate course of educational sciences. To achieve the goal of the research, the researcher used the qualitative research method of content analysis. The participants of the research were expert faculty members and experts in the field of curriculum planning and experts in the field of higher education and university planning, of which 18 people were selected as a purposive sample. The data collection tool was a semi-structured interview. Thematic analysis coding method was used to analyze the data and King and Harrocks method was used to validate the data. The results showed that a total of 61 primary codes, 11 basic themes, 4 organizing themes, and the overarching theme of responsive curriculum outcomes. Based on this, the consequences of the responsive curriculum included: personal development, academic development, social development, and theoretical development of the field of educational sciences. Curriculum and learning objectives are generally compiled based on three sources: individual, society and knowledge, therefore, in order to develop a responsive curriculum, each of the above sources must be included in the curriculum in a balanced manner.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Educational Science
  • level one comprehensive universities
  • Curriculum
  • Responsive curriculum
  • responsive university
افشاری، طاهره، و حسینی، سیده سعدا. (1394). شناسایی و تحلیل موانع اشتغال در رشته ی علوم تربیتی از دیدگاه دانشجویان کارشناسی ارشد شهر تهران. مدیریت و برنامه ریزی در نظام‌های آموزشی، 8(15)، 105-118.
امین خندقی، مقصود؛ سعیدی رضوانی، محمود؛ موحدی محصل طوسی، مرضیه؛ پاک مهر،حمیده و عباسی، هادی. (1394). میزان پاسخگویی برنامه درسی دین و زندگی دوره متوسطه و پیش دانشگاهی به نیازهای شناختی دانش آموزان. فصلنامه اندازه گیری تربیتی، 6(21):61-82.
امین‌خندقی، مقصود و پاک‌مهر، حمیده. (1392). حاکمیت سنت دیسیپلین محوری بر جهت‌گیری‌های برنامه درسی تربیت هنری معلمان هنر دورۀ راهنمایی تحصیلی: چالش‌ها و آسیب ها. رویکردهای نوین آموزشی, 8(1), 21-46.
ترک زاده، جعفر، پارسه، وارث، مرزوقی، رحمت اله و محمدی, مهدی. (1399). ارائه چارچوبی برای پاسخگویی به محیط در برنامه درسی آموزش عالی. دوماهنامه علمی - پژوهشی رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 11(45), 211-248.
ترک زاده، جعفر، و کشاورزی، فهیمه. (1394). تغییر و بازنگری برنامه درسی آموزش عالی بارویکرد راهبردی. همایش انجمن مطالعات برنامه درسی ایران، تهران: دانشگاه تهران
تنگلی، محمدرضا. (1402). شناسایی الزامات و پیامدهای برنامه درسی پاسخگو در حوزه رسالت کارآفرینی برای دانشجویان رشته علوم تربیتی، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه بیرجند.
حریری، نجلا. (1390). اصول و روش­های پژوهش کیفی. تهران.
خسروی، ابراهیم، صالحی، اکبر، محمودنیا، علیرضا، و ایمانی نائینی، محسن. (1399). بومی سازی علوم تربیتی در ایران؛ ضرورتها و چالش‌ها. مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، 24(2 پیاپی 83)، 289-308.
دانایی فرد، حسن؛ الوانی، سید مهدی و آذر، عادل. (1400). روش شناسی پژوهش کیفی در مدیریت: رویکردی جامع، تهران: انتشارات صفار
داوری، علی و آرش، رضازاده. (1392). مدل‌سازی معادلات ساختاری با نرم‌افزار PLS، چاپ اول، تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی.
ذاکرصالحی، غلامرضا. (1396). دانشگاه ایرانی و مناقشه هویتی- کارکردی: در جستجوی الگوی گم‌شده. پژوهش نامه مبانی تعلیم و تربیت، 7(1)، 27-46
سرکار آرانی، محمدرضا. (1393). خود نوسازی اعضای هیأت علمی. در محمد یمنی (ویراستار)، رویکردها و چشم­اندازهای نو در آموزش عالی، (صص 484-437)، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
شعبانی، زهرا. (1387). بررسی ارزشیابی برنامه درسی تدوین شده، اجرا شده و کسب شده قران در پایه پنجم ابتدایی، مجله علوم انسانی دانشگاه امام حسین-تعلیم و تربیت اسلامی، 15 (77): 179-235
عابدی جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمدسعید؛ فقیهی، ابوالحسن و شیخ‌زاده، محمد. (1390). تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی. اندیشه مدیریت راهبردی (اندیشه مدیریت)، 5(2)، 151-198.
فتحی واجارگاه، کوروش. (1394). اصول و مفاهیم اساسی برنامه ریزی درسی، تهران: انتشارات علم استادان
فیض ‌بخش رانکوهی، حمیده. (1399). سنجش کیفیت دستاوردهای یادگیری دانش‌آموختگان کارشناسی رشته علوم تربیتی دانشگاه تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تهران.
قادری، حیدر، و شکاری، عباس. (1393). ارزیابی کیفیت برنامه درسی گروه علوم تربیتی دانشگاه کاشان. پژوهش در برنامه ریزی درسی (دانش و پژوهش در علوم تربیتی-برنامه ریزی درسی)، 11(14 (پیاپی 41))، 147-162.
کرامتی، محمدرضا، و انصاری، محمد. (1395). وضعیت اشتغال دانش آموختگان رشته های علوم تربیتی در دانشگاه تهران. کنگره ملی آموزش عالی ایران. SID. https://sid.ir/paper/878284/fa
محمدیان ماسوله، فرشته سادات. (1392). پاسخگویی برنامه درسی به تقاضاهای بازار کار مورد مطالعه: دانش‌آموختگان کشاورزی دانشگاه شیراز، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شیراز، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی.
محمدی‌مهر، غلامرضا. (1387). روش تحلیل محتوا (راهنمای عملی تحقیق)، تهران: گنجینه علوم انسانی
معرفت خضرلو، مرتضی. (1401). بررسی برنامه درسی رشته علوم تربیتی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان در توانمندسازی دانشجویان از نظر مهارت‌های فنی، اجرایی، دانشی و نگرشی، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان.
ملکی، داود، نوه ابراهیم، عبدالرحیم، عبدالهی، بیژن، زین‌آبادی، حسن رضا. (1399). طراحی الگوی پاسخگویی اثربخش دانشگاه آزاد اسلامی با استفاده از رویکرد کیفی نظریه داده بنیاد. فصلنامه پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی, 26(4), 113-142.
ملکی، حسن. (1399). مبانی برنامه‌ریزی درسی آموزش متوسطه، تهران: سمت
ملکی‌نیا، عماد؛ بازرگان، عباس؛ واعظی، مظفرالدین و احمدیان، مجید، (۱۳۹۳). شناسایی و اولویت بندی مولفه های دانشگاه پایدار، فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، ۲۰(۳)، ۱-۲۶.
نوذری، محمود. (1391). امکان اسلامی سازی و بومی سازی برنامۀ درسی رشتۀ علوم تربیتی. راهبرد فرهنگ، 19:  139-168
نیلی احمدآبادی، محمدرضا. (1388). برنامه‌ درسی پاسخگو در آموزش‌ عالی مطالعه موردی: دانشگاه‌های دولتی اصفهان، رساله دکتری، دانشگاه اصفهان، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی
نیلی احمدآبادی، محمد رضا، نصر، احمدرضا، شریف، مصطفی، و مهرمحمدی، محمود. (1389). الزام‌ها و پیامدهای اجتماعی برنامه‌درسی پاسخگو در آموزش‌عالی مطالعه موردی: دانشگاه‌های دولتی اصفهان. جامعه شناسی کاربردی, 21(2), 57-76.
وبر، لوک ای. و همکاران. (1380). دانشگاه، رسالت‌ها و ارزش‌هـا. ترجمـه مهـدی عباسی. تهـران. وزارت علـوم، تحقیقات و فنآوری.