نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه‌ی تعلیم و تربیت، گروه علوم تربیتی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

3 استادیار گروه علوم تربیتی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

10.22054/qric.2024.81082.386

چکیده

یکی از جدی‌ترین فعالیت‌هایی که در زمینه آموزش مهارت‌های فکری انجام شده است، برنامه فلسفه برای کودکان (فبک) است. صاحب‌نظران تعلیم و تربیت داستان را بهترین نثر برای برقراری ارتباط و ابزار مناسبی برای پرسش و پاسخ با کودکان می‌دانند و معتقدند، ذهنیت فلسفی در کودکان از طریق داستان شکل می‌گیرد. از این رو هدف از پژوهش پیش‌رو شناسایی مؤلفه‌های تفکر فلسفی در کتاب داستان پینوکیو است. به‌منظور دست‌یابی به این هدف، داستان پینوکیو نوشته کارلوکلودی گزینش و مورد تحلیل قرارگرفته است. ملاک مقایسه در این پژوهش، استناد به مؤلفه‌های تفکر فلسفی از دیدگاه لیپمن بوده، که به سه بعد مؤلفه‌های تفکر انتقادی، خلاق و مراقبتی تقسیم‌بندی شده است. سپس باتوجه به چهارچوب نظری فراهم شده و با استفاده از روش تحلیل محتوای قیاسی، مؤلفه-های تفکر فلسفی در داستان‌ یادشده شناسایی و مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته‌است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این داستان از منظر مؤلفه‌های تفکر فلسفی از ظرفیت مناسبی برخوردار هستند و حضور این مؤلفه‌ها در آن‌ مشهود است. به این صورت که، این داستان در بعد تفکر خلاق نسبت به دو بعد دیگر یعنی تفکر انتقادی و مراقبتی غنای بیشتری داشته‌اند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Identifying the components of Lipman's philosophical thinking in the book Pinocchio

نویسندگان [English]

  • Fahime Moslemi 1
  • babak shamshiri 2
  • Amin Izadpanah 3

1 Ph.D. Student in Philosophy of Education, Department of Education, Faculty of Education and Psychology, University of Isfahan, Isfahan, Iran

2 Associate Professor, Educational Sciences Department, Faculty of Education and Psychology, University of Shiraz, Shiraz, Iran

3 Assistant Professor, Educational Sciences Department, Faculty of Education and Psychology, University of Shiraz, Shiraz, Iran.

چکیده [English]

One of the most serious activities that have been carried out in the field of intellectual skills training is the philosophy program for children. Educational experts consider story as the best prose for establishing communication and a suitable tool for questioning and answering with children and they believe that children's philosophical mentality is formed through stories. Therefore, the purpose of the upcoming research is to identify the components of philosophical thinking in the Pinocchio book. In order to achieve this goal, the story of Pinocchio written by Carlo Claudi has been selected and analyzed. The criterion of comparison in this research is based on the components of philosophical thinking from Lipman's point of view, which is divided into three dimensions of critical, creative and caring thinking components. Then, according to the theoretical framework, and using the method of comparative content analysis, the components of philosophical thinking in the story have been identified and analyzed. The findings of the research show that this story has a suitable capacity from the point of view of the components of philosophical thinking, and the presence of these components is evident in it. In this way, this story has more richness in the dimension of creative thinking compared to the other two dimensions, i.e. critical and care thinking. In this context, it can be said that originality and perspective play a more important role than other components of creative thinking. At the same time, this story is also rich in critical thinking and care components.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Pinocchio
  • story
  • Lipman
  • components of philosophical thinking
 
اسکندری شرقی، فرشاد؛ رحمتی فیروزآبادی، یونس و نصرت فلاح، علی. (1400). خوانش فبکی داستان ماهی سیاه کوچولو، اثر صمد بهرنگی. فصلنامه تفکر و کودک، 12(1)، 1-33.
اسکندری، حسین؛ کیانی، ژاله. (1386). تاثیر داستان بر افزایش مهارت فلسفه­ورزی و پرسشگری دانش­آموزان، مطالعات برنامه درسی، 7، 1-36.
جهانی، جعفر. (1382). دیباچه‌ای بر شیوه‌های پژوهش در تفکر انتقادی. شیراز: ملک سلیمان.
حسینی، افضل السادات. (1383). ماهیت خلاقیت و شیوه‌های پرورش آن. مشهد: آستان قدس رضوی.
حمیدی، علی. (1392). بررسی چگونگی استفاده از داستان‌های شاهنامه در برنامه درسی فلسفه برای کودکان (پایان‌نامه کارشناسی ارشد).
حیدری نسب، فرحناز؛ کزازی، میرجلال الدین و بیگ زاده، خلیل. (1401). شگردهای فکرورزی در داستان‌های فرهاد حسن‌زاده بر پایة نظریه لیپمن (مطالعه موردی: داستان‌های گروه سنی الف، ب و ج). فصلنامه تفکر و کودک، 12(2)، 181-211.
خسرونژاد، مرتضی. (1389). معصومیت و تجربه (درآمدی بر فلسفه ادبیات کودک). تهران: مرکز.
سیف هاشمی، فخرالسادات و رجایی پور، سعید. (1383). بررسی رابطه بین ذهنیت فلسفی و میزان خلاقیت مدیران مدارس متوسطه شهر اصفهان. نشریه تعلیم و تربیت، 1(1)،31-64.
شریعتمداری، علی. (1393). اصول و فلسفه تربیت. تهران: [ناشر].
عظمت‌دارفرد، فاطمه و قائدی، یحیی. (1396). پژوهشی در داستان‌های طنز ادب فارسی با نظر به مؤلفه‌های تفکر فلسفی. فصلنامه فلسفه تربیت، 91-119.
فرزانفر، جواد. (1389). بررسی فلسفه دوران کودکی و نقش داستان در پرورش روحیه‌ی فلسفی کودکان (رساله‌ی دکتری). دانشگاه تربیت معلم تهران.
فرمهینی فراهانی، محسن؛ میرزا محمدی، محمدحسن و خارستانی، اسماعیل. (1388). تبیین تطبیقی اهداف آموزش فلسفه به کودکان در کشورهای مختلف. فصلنامه آموزش فلسفه، 4(16)، 45-70.
فیشر، رابرت. (1385). آموزش و تفکر. ترجمه فروغ کیانزاده. اهواز: انتشارات رسش.
فیشر، رابرت. (22386). آموزش تفکر به کودکان. ترجمه مسعود صفایی مقدم، افسانه نجاریان. اهواز: انتشارات رسش.
مایرز، چت. (1386). آموزش تفکر انتقادی (خدایار ابیلی، مترجم). تهران: سمت.
میرزابیگی، ع. (1370). نقش هنر در آموزش و پرورش و بهداشت روانی کودکان. تهران: نشر مدرسه.
ناجی، سعید. (1383). فلسفه برای کودکان و نوجوانان: مروری بر پارادایم جدید در آموزش و پرورش با تأکید بر ابداعات لیپمن. نشریه روش‌شناسی علوم انسانی (حوزه و دانشگاه)، 10(40)، 93-118.
ناجی، سعید. (1387)، کندوکاو فلسفی برای کودکان و نوجوانان: گفت­و­گو با پیشگامان انقلابی نو در تعلیم و تربیت. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
نجات، سیده اسما؛ رازقی، ثریا و عاشوری، هنگامه. (1399). بررسی اهمیت پرورش تفکر انتقادی در کودکان با تکیه بر داستان‌های مثنوی مولوی (رهیافتی آموزشی براساس نظریۀ لیپمن). فصلنامه تفکر و کودک، 11(1)، 249-281.
یوسفی، عاطفه و ناجی، سعید. (1401). بازخوانی بابی از کلیله و دمنه (تحلیل باب شیر و شغال براساس مبانی داستانی فلسفه برای کودکان). پژوهشنامه ادبیات تعلیمی، 14(55)، 135-160.