نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور، ایران

2 استاد گروه علوم تربیتی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

چکیده

هدف این پژوهش، شناسایی برنامه‌ درسی مغفول از دیدگاه معلمان دوره ابتدایی با استفاده از روش تحقیق ترکیبی تبیینی متوالی و از نوع پیگیری نتایج بود. ابتدا بر اساس الگوی اعتباریافته برنامه درسی نال (مرزوقی و همکاران، 1396)، مقیاس برنامه درسی مغفول طراحی و اعتباریابی گردید. مقیاس مذکور به روش توصیفی پیمایشی، در بین معلمان ابتدایی مدارس سراسر کشور و به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چند مرحله‌ای در 9 استان توزیع و 730 پرسشنامه جمع‌آوری و با استفاده از آزمون تی تک نمونه‌ای مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که از نظر معلمان میزان وجود برنامه‌ درسی نال از نوع( مغفول، محدوف، منسوخ، محرف، عقیم، مفرط و ممنوعه)، در سه حوزه (دانش، ارزش و مهارت) برنامه درسی دوره ابتدایی، نزدیک به میانگین می باشد. در بخش کیفی هم که باکمک روش پدیدارشناسی و به کارگیری معیار اشباع یافته‌ها، مصاحبه‌ عمیق نیمه ساختارمند با 35 نفر از معلمان ابتدایی از نواحی چهارگانه شیراز انجام شد؛ پس از تحلیل داده‌ها با استفاده از فن تحلیل مضمون در نرم‌افزارNvivo (8.8) نتایج حاصل مؤید هفت نوع برنامه درسی مغفول در برنامه درسی دوره ابتدایی بود که بیشتر به شکل غیر عمدی اتفاق می‌افتند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The presence of various null curricula in the primary school: A Mixed Method Study

نویسندگان [English]

  • parisa zare 1
  • Rahmatollah Marzooghi 2

1 Assistant Professor, Department of Educational Science Payam Noor University,Iran

2 Professor, Department of Educational Science, Shiraz University, Shiraz, Iran

چکیده [English]

The purpose of the research was to identify and explain the null curriculum in the Primary school. The research method was an explanatory sequential mixed method with follow-up explanations model. At first according to the validated sample of null curriculum(Marzooghi et al., 2017), a scale developed to determine the existence of null curriculum in elementary school. the mentioned questionnaire distributed by descriptive survey method in among primary school teachers across the country the schools of all over the country through multistage cluster sampling in 9 provinces , 730 teachers' questionnaires. The gathered data was analyzed by one-sample T test. The results showed that in general, according to viewpoint teachers in the elementary school, the degree of existence of the null curriculum in the elementary period is close to Mean. In the qualitative section, by using the targeted approach and applying the theoretical saturation criteria a deep semi-structured interview was conducted with the teachers of the four districts of Shiraz in order to track and follow the quantitative section data. Then, the obtained data analyzed by using Nvivo(8.8) software and through thematic analysis . Based on the findings of the qualitative section have been identified seven types of Null curriculum in the Primary school, from the viewpoint of teachers are more likely to happen unintentionally.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Curriculum
  • Null curriculum
  • Primary School
احسانی، محمد (1379). تربیت سیاسی کارگزاران در سیره و کلام امام علی (ع)، مجموعه مقالات همایش تربیت در سیره و کلام امام علی (ع)، تهران: مرکز مطالعات تربیت اسلامی و با همکاری پژوهشکده حوزه و دانشگاه، مؤسسه آموزشی- پژوهشی امام خمینی، پژوهشکده تعلیم و تربیت و دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه تهران.
افهمی، بنفشه (1385). بررسی مضامین و آموزه‏های سیاسی درکتاب‏های درسی دوره ابتدایی، فصلنامه پژوهش‏های تربیت اسلامی. سال دوم، شماره 2، 28- 7.
بهرامی پور، معصومه، کیان، مرجان و نیکنام، زهرا (1395). واکاوی ابعاد برنامه درسی مغفول مطالعات اجتماعی پایه هفتم متوسطه، فصلنامه تعلیم و تربیت، شماره 131.
بهشتی، محمدباقر، محمودی، کریم و حسین پور، فاطمه (1396). تحلیل محتوای کتاب‌های مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی بر اساس مؤلفه‌های تغییر در باور، رفتار و نگرش‌های نقطه شروع توسعه، دوره یازدهم، شماره 4، شماره پیاپی 44، 236-207.
تن ساز، فروغ، قورچیان، نادرقلی (1374). سیمای روند تحولات برنامه درسی به‌عنوان یک رشته تخصصی از جهان باستانی تا جهان امروز، تهران: مؤسسه پژوهش و  برنامه‌ریزی آموزش عالی.
حسینی لرگانی، سیده مریم، فتحی واجارگاه، کوروش، عارفی، محبوبه و زرافشانی، کیومرث (1394). مفهوم‌سازی برنامه درسی زائد و راهکارهای کاهش آن در نظام آموزش عالی ایران از دیدگاه صاحب‌نظران آموزش عالی، فصلنامه مطالعات اندازه‌گیری و ارزشیابی آموزشی، سال پنجم، شماره 9، 33-9.
خندان، علی‌اصغر (1384). مغالطات، انتشارات بوستان کتاب، قم.
دانای طوسی، مریم (1390). سخن گفتن، مهارتی مغفول در برنامۀ درسی زبان فارسی، فصلنامه نوآوری‌های آموزشی. شمارة 37، سال نهم، 150-121.
رضایی، حبیب‌الله، یمانی، نیکو (1396). برنامه درسی پوچ: مغفول یا بی‌اثر؟، مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی، 17(60)، 570-561.
سازمان جهانی بهداشت (1377). برنامه آموزش مهارت‌های زندگی، ترجمه نوری قاسم‌آبادی و پروانه محمدخانی، تهران: انتشارات معاونت امور فرهنگی و پیشگیری سازمان بهزیستی کشور.
شاهواری، معصومه، کیان، مرجان و نیکنام، زهرا (1395). کار و فناوری: تجربه زیسته معلمان، دو فصلنامه نظریه و عمل در برنامه درسی، سال چهارم، شماره 8، 180-159.
شریعتمداری، علی (1391). جامعه و تعلیم و تربیت، تهران: انتشارات امیرکبیر.
صابری، رضا، مهرام، بهروز (1390). جایگاه ابعاد هنری و ساختار محتوایی در کتاب‌های درسی آموزش هنر دوره راهنمایی: گامی در شناخت برنامه درسی مغفول، علوم تربیتی (مجله علوم تربیتی و روان‌شناسی)، دوره 6، شماره 2-1(پیاپی 94-93)، 82-61.
صفرنواده، مریم، فتحی واجارگاه، کوروش (1387). گذری بر مفاهیم و پایه‌های نظری و عملی برنامه درسی مغفول در آموزش پزشکی، حوزه سلامت، راهبردهای آموزش در علوم پزشکی (راهبردهای آموزشی)، دوره‌ی اول - شماره 1، 47 - 40.
صفری، محمود، قورچیان، نادرقلی (1396). تحلیلی بر برنامه درسی پوچ در محتوای آموزشی، پژوهش در  برنامه‌ریزی درسی، سال چهاردهم، دوره دوم، شماره 27، 74-66.
علم الهدی، جمیله، طهماسب زاده شیخلار، داوود (1387). عشق به‌عنوان برنامه درسی پوچ، نشریه مطالعات برنامه درسی، دوره 3، شماره 11، 26-1.
فاطمی امین، زینب، فولادیان، مجید (1388). نظام آموزشی و بازدهی آموزشی مطالعه تطبیقی 70 کشور جهان، راهبرد فرهنگ، شماره هفتم.
فتحی واجارگاه، کورش (1393). اصول و مفاهیم اساسی  برنامه‌ریزی درسی، تهران: علم استادان.
فتحی واجارگاه، کوروش (1388). اصول و مفاهیم  برنامه‌ریزی درسی، تهران: انتشارات بال.
کیان، مرجان، مهرمحمدی، محمود. (1392). شناسایی وجوه و ابعاد مغفول برنامه درسی هنر دوره ابتدایی، دوفصلنامه علمی- پژوهشی (پژوهش‌های آموزش و یادگیری) دانشگاه شاهد، سال بیستم- دوره جدید، شماره 3: 18-1.
کرسول، پلانوکلارک (1390). روش‌های پژوهش ترکیبی، ترجمه علیرضا کیامنش و جاوید سرایی، تهران: آییژ.
کرسول، جان دبلیو (1391). طرح پژوهش: (رویکردهای کمی، کیفی و شیوه ترکیبی)، ترجمه حسن دانایی‌فرد و علی صالحی، تهران: نشر مهربان.
کرسول، جان دبلیو (1392). پویش کیفی و طرح پژوهش: انتخاب از میان پنج رویکرد (روایت پژوهی، پدیدارشناسی، نظریه داده بنیاد، قوم‌نگاری، مطالعه موردی)، تهران: انتشارات صفار.
محمدامین زاده، حسن، سیفی، محمد و فقیهی، علیرضا (1396). ارزیابی همخوانی و همسویی برنامه درسی قصد شده، اجراشده، کسب‌شده تفکر و پژوهش ششم ابتدایی.
محمدپور، احمد، صادقی، رسول و رضایی، مهدی (1389). روش‌های تحقیق ترکیبی به‌عنوان سومین جنبش روش‌شناختی مبانی نظری و اصول علمی. جامعه‌شناسی کاربردی، 38: 100-77.
مرزوقی، رحمت اله، کشاورزی، فهیمه و نوروزی، نصرالله (1395). مبنا و معنای برنامه درسی پنهان: نگاهی نو به انواع برنامه‌های درسی، انتشارات آوای نور.
مرزوقی، رحمت اله (1392). تحلیل و ارزیابی برنامه درسی محذوف، دانشکده علوم تربیتی دانشگاه شیراز.
مرزوقی و همکاران (1396). ساخت و اعتباریابی مقیاس برنامه‌های درسی نال، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات برنامه درسی، سال دوازدهم، شماره 46، 58-35.
ملکان راد، الهه، عین الهی، بهرام (1384). آشنایی با الفبای برنامه درسی در آموزش پزشکی، تهران: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی.
ملکی و همکاران (1392). بررسی میزان همخوانی برنامه درسی قصده، اجراشده و کسب‌شده مطالعات اجتماعی سال اول دبیرستان، فصلنامه علمی پژوهشی روان‌شناسی تربیتی، سال هشتم، شماره 26، 150-105.
ملکی، حسن (1381؛1384).  برنامه‌ریزی درسی (راهنمای عمل)، تهران: انتشارات مدرسه.
مهرمحمدی، محمود (1387). برنامه درسی پنهان، برنامه درسی پوچ و برنامه درسی پوچ پنهان. در برنامه درسی: نظرگاه‌ها، رویکردها و چشم‌اندازها. تهران: سمت و به نشر.
مهرمحمدی، محمود (1389). بازشناسی مفهوم و تبیین جایگاه تخیل در برنامه‌های درسی و آموزش با تأکید بر دوره ابتدائی، مطالعات تربیتی و روان‌شناسی، دوره یازدهم، شماره 1، 20-5.
مهرمحمدی، محمود (1392). بازشناسی تربیت فناورانه به‌مثابه بخشی از برنامه درسی مغفول و یک ضرورت در جهان اسلام، فصلنامه مطالعات برنامه درسی، دوره 7، شماره 28: 138-117.
موسوی، ستاره، نظری، حسین و زمانیان، مجتبی (1393). نقش برنامه‌ریزی آموزشی در تربیت شهروند متعهد به فرهنگ ترافیک، فصلنامه مطالعات مدیریت ترافیک، شماره 32.
موسی پور، نعمت‌الله، مهرمحمدی، محمود (1387). غفلت زدایی از برنامه درسی: بازشناسی مفهوم و ابعاد برنامه درسی ناگفته (مغفول)، دومین نشست علمی ماهانه انجمن مطالعات برنامه درسی ایران.
نارمنجی، صدیقه (1380). ارزشیابی محتوای کتاب مطالعات اجتماعی سال اول دبیرسـتان نظـام جدید آموزش متوسـطه از دیـدگاه دانش‌آموزان و دبیـران شهرسـتان بیرجنـد، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت‌معلم تهران.
نوبریان، محمد (1387). مقایسه برنامه‌های درسی فارسی پایه اول ابتدایی سال 1382-1381 از جنبه مفهوم برنامه درسی عقیم، فصلنامه مطالعات برنامه درسی، دوره 3، شماره 9: 108-99.
وحیده علیپور و همکاران (1392). تأملی بر موانع تفکر انتقادی در برنامه درسی آموزش متوسطه، پژوهش در برنامه‌ریزی درسی، دوره دوم، شماره 9 (پیاپی 36) سال دهم، 15-1.